1. Đắc cách, thất cách là gì?
Đắc cách là khi một bộ sao hội đủ điều kiện của cách cục và không bị phá, nên cách phát huy được ý nghĩa của nó. Thất cách là khi bộ sao thiếu điều kiện then chốt, sao chính lạc hãm hoặc bị sát tinh, Hóa Kỵ xâm phạm, nên cách không thành hoặc mất phần lớn hiệu lực.
Chữ Đắc (得) là được, đạt. Chữ Thất (失) là mất, để tuột. Chữ Cách (格) là khuôn, khuôn mẫu. Đắc cách là “được khuôn”, thất cách là “lỡ khuôn”. Người trong nghề còn nói hợp cách, thành cách cho nghĩa đắc, và không hợp cách cho nghĩa thất.
Hình ảnh dễ nhớ là kỳ thi. Cách cục là tên một kỳ thi, ví dụ “thi học bổng”. Đắc cách là thí sinh đủ điểm và được nhận. Thất cách là thí sinh thiếu điểm nên không đậu. Còn phá cách là thí sinh đã đậu rồi nhưng bị tước kết quả vì vi phạm. Ba trạng thái này giải thích vì sao hai người có vẻ “cùng một cách” mà đời lại khác nhau xa.
2. Vị trí và vai trò của đắc cách, thất cách khi luận lá số
Đắc cách, thất cách không phải một loại sao, mà là thước đo chất lượng của một cách cục. Tên cách đẹp chỉ có giá trị khi cách ấy đắc. Thất cách thì cái tên gần như chỉ còn trên giấy.
2.1. Bốn trạng thái của một cách cục
| Trạng thái | Bản chất | Hình dung |
|---|---|---|
| Thành cách | Đủ điều kiện tối thiểu để gọi tên cách | Đủ tên trong danh mục dự thi |
| Đắc cách | Đã thành, lại đủ sao phù trợ, sao chính sáng, không bị phá | Đậu với điểm cao |
| Thất cách | Thiếu điều kiện then chốt, sao chính hãm hoặc trơ trọi | Không đủ điểm đậu |
| Phá cách | Đã thành nhưng bị sát tinh, Hóa Kỵ, Tuần Triệt đánh hỏng | Đậu rồi bị tước kết quả |
Một cách bị sát kỵ tới mức thất bại hẳn còn được gọi là bại cách. Ranh giới giữa các tên gọi này có dao động giữa các trường phái. Có nơi dùng “phá cách” cho mọi trường hợp cách hỏng, kể cả thiếu điều kiện.
Phần mềm nhận diện “thành cách”, còn “đắc cách” là việc của người luận
Công cụ lập lá số trên tuvisonkhiem.vn nhận diện một cách cục theo điều kiện tối thiểu, ví dụ Mệnh tại Ngọ có Tử Vi là có cách Cực hướng Ly minh. Còn cách ấy đắc đến đâu, có bị phá không, thì phải xét thêm sao phù trợ, sát tinh và vận. Các trang cách cục của thư viện đều có mục riêng về phá cách để bạn tự cân.
2.2. Vì sao phải xét trong tam phương tứ chính
Một cách ở Mệnh có đắc hay không còn tùy các sao từ Tài Bạch, Quan Lộc, Thiên Di chiếu về. Nhiều cách có chữ “triều”, “củng” trong tên, như Song Lộc triều viên, Phụ Bật củng Chủ, chính là cách được tạo bởi sao chầu về Mệnh. Muốn hiểu chữ “triều” này, xem bài cư triều. Còn khung bốn cung thì xem bài tam phương tứ chính.
3. Điều kiện đắc cách và dấu hiệu thất cách
3.1. Ba nhóm điều kiện của đắc cách
- Sao chính đúng chỗ sáng: các sao cấu thành cách ở miếu, vượng, đắc theo bảng miếu vượng đắc hãm.
- Đủ sao phụ tá: Tả Phụ, Hữu Bật, Văn Xương, Văn Khúc, Thiên Khôi, Thiên Việt, Lộc Tồn và Hóa Lộc, Quyền, Khoa. Đây là phần biến tiềm năng thành hiện thực.
- Không bị phá: không bị Kình, Đà, Hỏa, Linh, Không, Kiếp hãm hay Hóa Kỵ xâm phạm nặng, không bị Tuần Triệt chặn đúng chỗ hay.
3.2. Ba con đường dẫn tới thất cách
- Lạc hãm: sao chính của cách rơi vào hãm địa, mất sức.
- Trơ trọi: bộ sao đóng đơn lẻ, không có trợ tinh nên không đủ lực tạo cách.
- Bị sát phá: sát tinh, Hóa Kỵ xen vào làm cách đẹp biến chất. Người xưa ghi trường hợp này vẫn được lên nhưng dễ xuống, vận tốt chỉ hưởng được khoảng một nửa.
3.3. Cách tốt và cách xấu thành, phá theo hai chiều ngược nhau
Thầy Trình Minh Đức hướng dẫn: trước tiên phải chia cách cục thành hai tập, cách tốt và cách xấu. Mỗi tập có logic thành, phá ngược nhau:
| Thành cách khi | Phá cách khi | Phá xong thì | |
|---|---|---|---|
| Cách tốt (quý cách, phú cách) | Gặp cát tinh, sao Hóa tốt hỗ trợ | Gặp sát tinh, Hóa Kỵ, có khi Tuần Triệt | Tốt chuyển thành kém |
| Cách xấu (hung cách, bại cách) | Gặp sát tinh hãm hội tụ | Gặp Tuần Triệt hoặc cát tinh mạnh | Xấu chuyển thành đỡ, có khi thành tốt |
Thầy còn lưu ý có những cách muốn thành lại cần Tuần Triệt, và có những phá cách lại do chính Tuần Triệt tạo ra. Vì vậy không có công thức “sao tốt luôn giúp, sao xấu luôn hại”. Phải biết sao ấy đang đứng trong cách nào.
Mỗi sao mới xuất hiện có thể đổi cả bộ bài
Thầy Đức ví cách cục như những bộ bài: ba con ba là một bộ, hai, ba, bốn là một bộ khác. Một lá bài mới xuất hiện có thể ghép vào bộ này mà phá bộ kia. Sao trong lá số cũng vậy. Khi thấy một sao lạ trong tam phương, hãy hỏi nó đang hoàn thiện cách nào và đang phá cách nào.
4. Đắc cách, thất cách theo từng nhóm cách cục
Các cách cục trên site được chia thành năm nhóm cấu trúc. Mỗi nhóm có kiểu đắc, thất riêng. Phần này lấy ví dụ từ đúng các trang cách cục của thư viện.
4.1. Nhóm sao tọa đúng vị trí
Đây là nhóm đông nhất: một sao hoặc bộ sao tọa Mệnh ở đúng địa chi.
- Cực hướng Ly minh: Mệnh tại Ngọ có Tử Vi là thành cách. Đắc khi không gặp Thiên Hình, Hóa Kỵ, đúng tuổi Giáp, Đinh, Kỷ. Gặp Song Hao, Kình, Đà, Không, Kiếp thì tài năng bị bào mòn.
- Thất Sát triều đẩu: Thất Sát độc tọa Mệnh tại Tý, Ngọ, Dần, Thân. Có Tả Hữu, Khôi Việt, Hóa Quyền là đắc. Gặp Tuần Triệt thì ví như kiếm gãy.
- Cự Cơ Mão Dậu: tuổi Ất, Tân, Kỷ, Bính đẹp nhất. Tuổi Giáp có Kình Dương đóng Mão nên phá cách.
4.2. Nhóm đơn thủ cộng sao Hóa
Cách thành khi một chính tinh đứng một mình và có đúng sao Hóa đi kèm. Thiếu sao Hóa là thất cách ngay.
- Thạch trung ẩn ngọc: Cự Môn đơn thủ tại Tý, Ngọ được Hóa Lộc. Không có Hóa Lộc thì Cự Môn vẫn vượng nhưng “ngọc chưa lộ”.
- Hóa tinh phản quý: Thiên Đồng tại Tuất, vốn hãm, được Hóa Quyền ở tuổi Đinh. Đây là ví dụ đẹp nhất của việc sao hãm nhờ Hóa mà thành cách.
4.3. Nhóm hội chiếu tam phương tứ chính
Cách thành khi đủ bộ sao trong bốn cung Mệnh, Tài, Quan, Di. Thiếu một sao trong bộ là không thành.
- Phụ Bật củng Chủ: Tử Vi tọa Mệnh, tam phương có cả Tả Phụ lẫn Hữu Bật. Có một sao là chưa đủ.
- Song Lộc triều viên: Tài, Quan, Di có cả Lộc Tồn và Hóa Lộc chiếu về. Gặp Không Kiếp trong tam phương thì phạm luật phá cách Lộc Tồn gặp Không Kiếp.
- Khoa Quyền Lộc củng: ba sao Hóa tốt cùng hội. Hóa Kỵ xen vào làm cách giảm sắc.
4.4. Nhóm giáp cung
Cách thành khi một cặp sao kẹp hai cung kề Mệnh. Phải đủ cả cặp, và Mệnh thường phải ở Sửu, Mùi.
- Giáp Tả giáp Hữu: Mệnh tại Sửu hoặc Mùi được Tả Phụ, Hữu Bật giáp hai bên. Cách không đòi chính tinh nào, nhưng chính tinh sáng hay tối quyết định cách đắc tới đâu.
- Giáp cát thì tốt, giáp sát như Kình Đà giáp Mệnh thì là thế bị kẹp, nên xem bài giáp cung.
4.5. Nhóm liên cung
- Tam Hóa liên châu: Hóa Khoa, Hóa Lộc, Hóa Quyền nằm ở ba cung liền Mệnh, Phụ Mẫu, Huynh Đệ, mỗi cung một sao. Thiếu một sao hoặc lệch cung là không thành.
4.6. Cách hai mặt: khi sát tinh là điều kiện thành cách
Có những cách mà chính sát tinh lại là một phần của điều kiện. Với các cách này, logic đắc thất phải đọc ngược so với cách tốt thông thường:
- Mã đầu đới kiếm: Thiên Đồng, Thái Âm cùng hãm tại Ngọ, tuổi Bính có Thiên Đồng Hóa Lộc, lại có Kình Dương đồng cung. Sát khí kích phúc tinh, người lập nghiệp trong khó khăn, càng biến động càng nổi danh. Thiếu Kình Dương thì cách không thành.
- Kình Dương nhập miếu: Mệnh vô chính diệu ở tứ Mộ có Kình Dương. Kình Dương phải đắc địa. Nếu Kình hãm thì không gọi tên cách này.
- Tham Hỏa tương phùng: Tham Lang cần Hỏa Tinh mới thành cách phát nhanh. Ở đây Hỏa Tinh là trợ cách, không phải phá cách.
Bài học: đừng mặc định cứ có sát tinh là phá cách. Hãy xem cách đó có cần sát tinh để thành hay không.
Cùng một sao, nơi này trợ cách, nơi kia phá cách
Hỏa Tinh giúp Tham Lang thành cách, nhưng gặp Thiên Cơ ở Mệnh lại là luật phá cách Thiên Cơ gặp Linh Hỏa. Không Kiếp đắc địa giúp Phá Quân, nhưng gặp Lộc Tồn lại thành kho thủng đáy. Vì vậy, đọc một sao luôn phải hỏi nó đang đứng cạnh ai.
4.7. Mười luật phá cách
Ngoài phá cách riêng của từng cách, site dùng mười luật phá cách chung. Gặp một trong các luật này, cách đẹp ở Mệnh bị giảm hoặc đổi sắc:
| Luật phá cách | Điều kiện |
|---|---|
| Đồng Lương gặp Không Kiếp | Mệnh có Thiên Đồng hoặc Thiên Lương, tam phương có Địa Không hoặc Địa Kiếp |
| Lộc Tồn gặp Không Kiếp | Tam phương có Lộc Tồn và Địa Không hoặc Địa Kiếp |
| Nhật Nguyệt gặp Kình Đà | Mệnh có Thái Dương hoặc Thái Âm, tam phương có Kình Dương hoặc Đà La |
| Phá Quân gặp Xương Khúc | Mệnh có Phá Quân, tam phương có Văn Xương hoặc Văn Khúc |
| Thiên Cơ gặp Linh Hỏa | Mệnh có Thiên Cơ, tam phương có Linh Tinh hoặc Hỏa Tinh |
| Mệnh gặp Tuần | Tuần án ngữ cung Mệnh |
| Mệnh gặp Triệt | Triệt án ngữ cung Mệnh, hết hiệu lực từ đại vận thứ tư |
| Linh Xương Đà Vũ | Mệnh có Vũ Khúc, tam phương hội đủ Văn Xương, Linh Tinh, Đà La |
| Tù tinh Hóa Kỵ | Mệnh có Liêm Trinh Hóa Kỵ, tam phương có Kình Dương hoặc Thiên Hình |
| Cự phùng Tứ Sát | Mệnh có Cự Môn, tam phương có Kình hoặc Đà, Linh hoặc Hỏa, Không hoặc Kiếp |
5. Đắc cách là một dải, không phải công tắc
Đắc hay thất không phải chuyện có hay không tuyệt đối. Một cách có thể đắc bảy phần mười: sao sáng, đủ phụ tá nhưng dính một sát tinh nhẹ. Khi đó vẫn tốt nhưng phải chấp nhận trắc trở.
- Đắc trọn: sao sáng, đủ bộ phụ tá, không sát, vận tốt tới đúng lúc.
- Đắc nhưng vướng: đủ điều kiện mà có một luật phá cách nhẹ, như Mệnh gặp Triệt. Cách vẫn còn, chỉ phát muộn.
- Thất nhưng có lối ra: thiếu phụ tá hoặc sao hãm, nhưng có Hóa tinh, Tuần Triệt đúng chỗ, hoặc cung Phúc dày nâng đỡ.
- Thất hẳn: sao hãm, trơ trọi, lại gặp nhiều sát tinh. Lúc này nên dựa vào cung khác, vận khác.
6. Đắc cách, thất cách trong vận hạn
- Cách đắc vẫn cần vận: cách đẹp ở Mệnh thường phát rõ khi đại vận đi vào cung có cát tinh hỗ trợ cách ấy. Xem tại trang luận giải đại vận.
- Phá cách có thời hạn: Mệnh gặp Triệt chỉ phá trong ba đại vận đầu, từ đại vận thứ tư trở đi lá số trở lại tính cách cục gốc.
- Sao lưu nhân đôi sao gốc: theo Thầy Đức, khi sao lưu đi tới đúng cung có sao gốc của nó, như người tuổi Thìn tới năm Thìn, cách cục liên quan được nhân mạnh lên. Năm đó cả cách tốt lẫn cách xấu đều hiện rõ hơn. Theo dõi tại trang luận giải tiểu vận.
7. Ví dụ minh họa
7.1. Cự Môn tại Tý: ba tuổi, ba kết quả
- Tuổi Tân: Cự Môn Hóa Lộc, đúng cách Thạch trung ẩn ngọc. Thượng cách, quý hiển nhờ thực tài.
- Tuổi Quý: Cự Môn Hóa Quyền. Người xưa cũng xếp vào thượng cách của Cự Môn ở trục này, dù không đúng tên Thạch trung ẩn ngọc.
- Tuổi Giáp: Cự Môn không được sao Hóa nào, cũng không thuộc các tuổi người xưa xếp hợp cách ở trục này. Cự Môn vẫn vượng, ăn nói có lực, nhưng không thành Thạch trung ẩn ngọc, ngọc vẫn nằm trong đá. Lối ra là chờ vận có Lộc, Quyền, hoặc Tuần Triệt “phá đá”.
7.2. Tử Vi tọa Mệnh: bách quan triều củng hay đế ngộ hung đồ
- Tử Vi được Tả Hữu, Xương Khúc, Khôi Việt chầu về là thế bách quan triều củng, vua có đủ bầy tôi. Cách liên quan trên site là Quân thần khánh hội.
- Tử Vi gặp sát tinh mà không có phụ tá thì người xưa gọi là đế ngộ hung đồ, vua giữa đám hung đồ. Thầy Đức nhấn mạnh hai tổ hợp này phát triển theo hai hướng hoàn toàn khác nhau.
- Bài học: cùng một đế tinh, đắc cách thành minh quân, thất cách thành vua cô độc.
8. Lưu ý và hiểu lầm thường gặp
- Thấy tên cách đẹp là mừng: phải kiểm đủ ba nhóm điều kiện ở mục 3 trước.
- Quên mười luật phá cách: một cách đang đắc có thể bị Không Kiếp, Kình Đà, Tuần Triệt đổi sắc.
- Nhầm thất cách với phá cách: thất là chưa đủ điểm, phá là đậu rồi bị tước.
- Coi cách xấu thì hết đường: cách xấu cũng có thể bị phá, và phá cách xấu thì chuyển thành đỡ.
- Tính cách cục chỉ bằng phụ tinh vặt: Thầy Đức nhắc cách cục phải hình thành trên tổ hợp chính tinh và phụ tinh. Có rất ít cách bổ trợ chỉ tính phụ tinh.
Hiểu lầm thường gặp: lá số thất cách là lá số hỏng?
Không phải vậy. Thất cách chỉ có nghĩa một cách cụ thể chưa thành trọn. Lá số còn nhiều cung, nhiều cách khác, còn vận hạn và cung Phúc. Ngược lại, đắc cách cũng cần giữ đức và gặp vận mới phát hết. Biết cách của mình đang đắc hay thất ở chỗ nào giúp bạn biết cần bù gì, chứ không phải để buồn hay mừng sớm.
Cách cục trên lá số của bạn đang đắc hay thất?
Biết tên cách mới là bước đầu, biết cách ấy đủ điều kiện tới đâu và có bị phá không mới là chỗ quyết định. Bạn có thể lập lá số Tử Vi và xem luận giải trọn đời để thấy các cách cục được nhận diện và các luật phá cách đang tác động lên Mệnh của mình.