1. Tử Vi Lập Thành Và Phú Đoán là sách gì?
Tử Vi Lập Thành Và Phú Đoán là cẩm nang Tử Vi Việt ngữ của Nguyễn Phúc Ấm, thuộc lớp sách ra đời sớm ở Việt Nam (theo Thầy Trình Minh Đức là khoảng năm 1953), hợp với người muốn nhanh chóng lập được lá số và có sẵn kho câu phú để luận. Như chính tên gọi, sách gồm hai khối: phần Lập thành hướng dẫn lấy số, in lá số, và phần Phú đoán gồm các bài phú lục bát luận theo 12 cung.
Bản sắc của cuốn này là tinh thần thực chứng. Tác giả không chỉ chép phú mà còn in sẵn hàng loạt lá số mẫu (số làm vua, số quận công, số Trạng nguyên, số tri huyện, số thương gia…) để người đọc “thí nghiệm”, tức đối chiếu số mình với số đã nghiệm. Đây là sách thiên thực hành, tra cứu, hơn là một công trình lý luận.
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Tác giả | Nguyễn Phúc Ấm (soạn giả) |
| Năm biên soạn | Sách không ghi. Theo Thầy Trình Minh Đức là khoảng năm 1953 |
| Nhà xuất bản | Chưa rõ. Bản lưu hành là bản đánh máy, số hóa |
| Độ dày | Trung bình, bản số hóa đánh số tới khoảng trang 120 |
| Trình độ | Nhập môn đến trung cấp, thiên thực hành và tra cứu |
| Trường phái | Tử Vi truyền thống, nền Tam Hợp (Nam phái) |
| Chủ đề trọng tâm | Lập thành lá số (lấy số, in sẵn), phú đoán lục bát theo 12 cung, kho lá số mẫu để nghiệm |
2. Tác giả Nguyễn Phúc Ấm và hoàn cảnh ra đời
Thông tin tiểu sử về Nguyễn Phúc Ấm hiện rất mỏng. Điều chắc chắn nhất, rút từ lời Tựa của sách, là chân dung một người xem số lâu năm. Ông tự thuật “đã nghiên-cứu hơn 30 năm nay”, và “khi lấy số cho ai, tôi đều biên chép để nghiên cứu”. Tinh thần ấy quyết định cả cách viết sách: đề cao kinh nghiệm nghiệm lý hơn lý thuyết.
Về vị trí trong làng Tử Vi, Thầy Trình Minh Đức xếp cuốn này vào khoảng năm 1953 trên dòng thời gian sách Tử Vi Việt ngữ. Tức là trước cả Tử Vi Đẩu Số Tân Biên (1956), Tử Vi Hàm Số (1972) hay Tử Vi Nghiệm Lý Toàn Thư (1974). Nếu mốc này đúng, đây là một trong những cuốn Tử Vi bằng chữ quốc ngữ ra đời sớm ở Việt Nam.
Ngay trong lời Tựa, ông kể mình đã lấy được đủ loại số và “đều đúng cả, không sai một ai”: số người lòa hai mắt, số gái giang hồ, số người đi ăn mày, số người tù tội, số người chết đắm đò, bị trộm cướp đâm chém. Mục tiêu của sách là rút gọn thao tác: “Quyển Tử-vi này đã lập thành, không phải tính, chỉ xem nửa giờ, là in ngay được lá số.”
Lưu ý về thông tin xuất bản
Năm sinh, năm mất của tác giả, năm và nơi xuất bản cụ thể đều chưa xác minh được. Mốc khoảng 1953 là theo Thầy Trình Minh Đức. Bản lưu hành in sai cả tên sách (“Phụ Đĩan”) lẫn tên tác giả (“Nguyễn Phúc Aám”) do lỗi rơi dấu. Tên đúng là Tử Vi Lập Thành Và Phú Đoán và Nguyễn Phúc Ấm.
3. Nội dung chính của Tử Vi Lập Thành Và Phú Đoán
Sách đi đúng hai khối trong nhan đề, cộng một khối “chất liệu” rất đặc trưng là lá số mẫu.
3.1. Phần Lập thành: “in số” thay vì “tính số”
Tác giả hướng dẫn từng bước lấy số, in lá số. Đổi giờ đồng hồ ra giờ hàng Chi (2 giờ đồng hồ bằng 1 giờ Tử Vi), tính thiên can và địa chi trên bàn tay, an 12 cung, ghi nhớ âm dương, tam hợp, xung chiếu, định Cục, an sao, an Tuần Triệt…
Tinh thần xuyên suốt là cho sẵn để tra. Nhiều chỗ tác giả dặn “chưa hiểu, xem số in sẵn ở dưới sẽ biết”. Đây là phần khiến sách mang danh “lập thành”: mọi thứ đã dựng sẵn, người mới chỉ việc lần theo mà in ra lá số. Sách cũng nhắc nguyên tắc đoán theo sinh khắc chế hóa, và “Mạnh xem 30 năm về trước, Thân xem 30 năm về sau”, tức cung Mệnh và cung Thân chia nhau hai nửa đời người.
3.2. Kho lá số mẫu “để thí nghiệm”
Đây là nét riêng của cuốn sách. Xen giữa phần kỹ thuật là loạt “phép đoán” gắn với cách cục cụ thể, và với mỗi cách, tác giả in kèm một lá số thật để độc giả đối chiếu. Có phép đoán làm vua (số Quân thần khánh hội), số quận công, số đỗ Trạng nguyên, “bạch ốc phát công khanh” (không thi đỗ mà làm quan), số thương gia giàu có, số tri huyện… Mỗi lần nêu cách, ông đều nhắc: “Đã có số… in sẵn ở dưới để thí nghiệm.”
Cách trình bày “một cách cục, một lá số có thật” như vậy rất ít gặp ở các sách phú thông thường.
3.3. Phần Phú đoán: phú Nôm lục bát theo 12 cung
Tác giả mở đầu: “Có 12 bài phú đoán, tôi đã kinh nghiệm hơn 20 năm nay đều đúng cả.” Quy tắc dùng rất đơn giản: thấy sao ở cung nào thì lấy bài phú của cung ấy mà đoán (Mệnh viên, Huynh đệ, Thê thiếp, Tử tức, Tài bạch, Giải ách, Thiên di, Nô bộc, Quan lộc, Điền trạch, Phúc đức, Phụ mẫu).
Trong đó có phú đoán mệnh viên, bài ca hình tính (luận tướng mạo qua sao thủ Mệnh), và một mảng dẫn lại “Ca phú Ma thị xưa truyền lại”, cho thấy sách nối vào truyền thống phú Ma Y. Phần cuối, tác giả nhắc lại các bài phú và chốt nguyên tắc: mỗi bài “chỉ đoán cách tốt ở trên, cách xấu ở dưới”, số trúng cách trên thì tốt, trúng cách dưới thì xấu.
Về đường lối, sách theo nền phái Tam Hợp quen thuộc: bàn miếu vượng đắc hãm, tam hợp, xung chiếu, cát hung hội tụ, và đặc biệt xoáy vào các cách cục quý hiển như Quân thần khánh hội, Tam Hóa liên châu để định số làm vua, làm quan.
4. Điểm mạnh và hạn chế
4.1. Điểm mạnh
- Vào việc rất nhanh. Triết lý “lập thành, in số” giúp người mới lập được lá số mà không phải thuộc nhiều công thức tính.
- Kho lá số mẫu có thật. In kèm lá số cho từng cách cục (làm vua, quận công, Trạng nguyên, tri huyện, thương gia…) là tư liệu quý để học bằng ví dụ, một dạng “bộ đề nghiệm lý” hiếm sách nào làm.
- Phú Nôm dễ nhớ, tra theo cung. Toàn bộ phú là lục bát quốc âm, gắn theo 12 cung nên khớp với thao tác quét từng cung của lá số.
- Thái độ thực chứng. Tác giả tự giới hạn ở những gì “đã trông thấy”, gạt bỏ “văn-chương bóng bẩy… hoang đường”.
4.2. Hạn chế
- Không phải sách lý luận hệ thống. Sách nặng tra và nghiệm, rất nhẹ phần vì sao. Ai muốn hiểu cơ chế an sao, nguyên lý miếu hãm sẽ thấy thiếu.
- Câu phú hay vần nhưng độ chính xác không đều. Thầy Trình Minh Đức lưu ý nhiều câu chỉ hay về vần điệu (xem mục 6). Có cả mâu thuẫn nội tại, ví dụ tả sắc da sao Tử Vi lúc “mặt đỏ”, lúc “da nâu”.
- Bản số hóa lỗi nặng. Bản lưu hành đầy lỗi rơi dấu, sai chính tả, đến tên sách, tên tác giả cũng sai. Với một cuốn thuần phú, lỗi câu chữ dễ dẫn tới hiểu lệch.
- Đếm bài phú không khớp. Mở đầu ghi “12 bài phú đoán”, phần cuối lại đề “Nhắc lại 11 bài phú đoán phần trên”.
Hiểu lầm thường gặp: lá số giống số mẫu là chắc làm vua, làm quan?
Lá số mẫu chỉ minh họa một cách cục trên một người cụ thể. Lá số của bạn có vài sao giống chưa chắc đã thành cách, còn phải xét sao có miếu vượng không, có bị sát tinh phá không, vận hạn đi về đâu. Hãy dùng số mẫu để học cách nhìn, đừng dùng để tự phán.
5. Trích đoạn tiêu biểu
Tinh thần thực chứng của tác giả, ngay trong lời Tựa (đã chuẩn hóa dấu):
“Tôi đã nghiên-cứu hơn 30 năm nay. Khi lấy số cho ai, tôi đều biên chép để nghiên cứu… Tôi đã lấy được nhiều số, ai giàu, ai nghèo, ai hay, ai dở đều đúng cả, không sai một ai.”
Lời tự giới hạn, chỉ nói điều đã thấy:
“Tôi in các số và những nhời đoán này đều có chân thực, tôi đã trông thấy cả, còn nói văn-chương bóng bẩy, chưa trông thấy đều là hoang đường, tôi không dám nói.”
Nét riêng “một cách cục, một lá số in sẵn”, ở phép đoán làm vua:
“Các sao Tam hoà, liên châu đóng mạnh, ba phương chiếu Hồng, Đà, Khôi, Việt, Quan, Phúc, Thai, Tọa, Tấu thư, Xương, Khúc như thế này mới được làm vua gọi là số quân thần khánh hội… Đã có số làm vua in sẵn ở dưới để thí nghiệm.”
Và bài phú đoán mệnh viên, luận tướng mạo, tính tình qua sao thủ Mệnh, ở đây là Tử Vi và Thiên Phủ:
“Tử vi mặt đỏ bừng bừng / Tính thời trung hậu mặt thời phương viên / Tham, dâm, phá, nghịch chẳng hiền / Ở cung thìn, tuất ấy người bất trung.”
“Thiên phủ, miếu-vượng chi cung / Mặt tròn da trắng ôn dung thuần-hóa / Thông-minh và có tài-hoa / Lộc, Quyền, Khôi, Việt càng ra sang giàu / Kiếp, Không, Linh, Hỏa, chẳng mầu / Dương, Đà biến trá thế âu khó hèn.”
Cấu trúc “nêu sao thủ cung, tả tướng và tính, thêm điều kiện cát hung” lặp lại qua các cung, khiến phần phú vận hành như một sổ tay luận cung bằng thơ.
Tử Vi Sơn Khiêm theo cách hiểu nào?
Sách gọi là “quân thần khánh hội” khi có Tam Hóa liên châu, ba phương chiếu Hồng, Đà, Khôi, Việt, Quan, Phúc, Thai, Tọa, Tấu thư, Xương, Khúc. Trang cách Quân thần khánh hội trên thư viện hiểu theo cách phổ biến hiện nay: chính tinh hệ đế tọa Mệnh và hội đủ ba loại bầy tôi. Định nghĩa của Nguyễn Phúc Ấm là một dị bản, gộp cả Tứ Hóa và nhiều phụ tinh vào điều kiện.
6. Góc nhìn của Thầy Trình Minh Đức và đối chiếu với sách khác
6.1. Thầy Đức nói gì về cuốn sách
Thầy Trình Minh Đức nhắc tới cuốn này ở ít nhất hai chỗ.
- Về vị trí lịch sử: trong buổi tọa đàm truy nguyên lịch sử Tử Vi Đẩu Số, Thầy dựng dòng thời gian sách Tử Vi Việt ngữ và xếp “Tử Vi Lập Thành và Phú Đoán… của Nguyễn Phúc Ấm” vào khoảng năm 1953, trước Tân Biên (1956) và các cuốn nổi tiếng sau này. Đây là chỉ dấu cho thấy sách thuộc lớp tiên phong của Tử Vi quốc ngữ.
- Về chất lượng câu phú: trong bài Tự học Tử Vi Đẩu Số số 5 về sao Tử Vi, Thầy đọc câu phú “Tử vi tầm thước da nâu, lòng lành tính thật chẳng màu đơn sai” của chính cuốn này, rồi nhận xét thẳng.
“Cái này là cái tôi vừa đọc là ở trong sách Tử Vi lập thành và Phú Đoán của tác giả Nguyễn Phúc Ấm. Cái này cũng rất là hay nhưng mà nó cũng không được đúng nhiều, chẳng qua là văn thơ nó vần vần nghe nó hay thôi nhá.”
Nói cách khác, đây là kho phú hay để tham khảo, nhưng người dùng phải tư duy, đừng lấy một câu phú làm chân lý. Nhận định này khớp với “hạt sạn” thấy được khi đọc kỹ: cùng luận sao Tử Vi, sách lúc tả “mặt đỏ bừng bừng”, lúc lại “tầm thước da nâu”.
6.2. Cùng mô hình “lập thành và phú”: đặt cạnh Tân Biên
Cả hai cuốn đều gộp lập thành lá số và phú đoán trong một sách, nên đặt cạnh nhau rất tiện. Khác biệt cụ thể nằm ngay ở câu luận sao Tử Vi thủ cung Mệnh.
| Sách | Câu luận tướng mạo Tử Vi thủ Mệnh | Điều kiện miếu, hãm | Lối trình bày |
|---|---|---|---|
| Tử Vi Lập Thành Và Phú Đoán | “Tử vi mặt đỏ bừng bừng, tính thời trung hậu, mặt thời phương viên”, chỗ khác lại “Tử vi tầm thước da nâu” | Không nêu, câu phú áp cho sao, ít gắn miếu hãm | Phú lục bát, thiên vần điệu, có mâu thuẫn nội tại |
| Tử Vi Đẩu Số Tân Biên | “Cung Mệnh có Tử Vi miếu, vượng hay đắc địa tọa thủ, nên thân hình đẫy đà và cao, da hồng hào, mặt đầy đặn…” | Có nêu rõ, buộc điều kiện miếu vượng đắc địa | Văn xuôi luận cung, gắn điều kiện, mạch hệ thống |
Tân Biên ràng buộc điều kiện “miếu vượng đắc địa” rồi mới kết luận “da hồng hào, mặt đầy đặn”. Tử Vi Lập Thành Và Phú Đoán cho một câu phú không kèm điều kiện và tự mâu thuẫn. Đây là minh họa sống động cho nhận xét “vần nghe hay nhưng không đúng nhiều”. Tham chiếu thêm Tử Vi Phú gắn tên Lê Quý Đôn: tập phú này chỉ tả “Tử Vi trọng hậu dung hình”, nghiêng về phẩm chất chứ không tả sắc da. Khoản “sắc mặt” của sao Tử Vi vốn không thống nhất giữa các sách.
Ở tầng phương pháp, hai cuốn cũng đi hai hướng. Nguyễn Phúc Ấm chủ trương “lập thành sẵn”, in sẵn lá số để tra, “không phải tính, chỉ xem nửa giờ là in ngay được lá số”, rồi nghiệm lý bằng lá số thật. Tân Biên dạy tự lập lá số từng bước (định cung, đổi giờ, định Cục, an sao) rồi luận 12 cung một cách hệ thống. Ai muốn nhanh và nhiều ví dụ hợp cuốn của Nguyễn Phúc Ấm. Ai muốn hiểu quy trình và luận có lớp lang hợp Tân Biên.
6.3. Mạnh “tra và nghiệm”, nhẹ “vì sao”
Về cách dạy, sách nghiêng hẳn về thực hành và chứng nghiệm: in sẵn lá số, cho sẵn câu phú, dặn “chưa hiểu thì xem số ở dưới”. Đổi lại, sách hầu như không giải thích vì sao một cách cục lại ứng như vậy, cũng ít bàn nguyên lý miếu vượng, nạp âm. Muốn hiểu gốc rễ, bạn nên đọc kèm một cuốn thiên lý luận.
7. Các bản in và lưu ý khi đọc
Với một cuốn ra đời sớm và chỉ còn lưu hành ở dạng số hóa, chuyện văn bản rất đáng quan tâm:
- Chưa xác định được bản gốc. Năm và nơi xuất bản chưa rõ. Mốc khoảng 1953 là theo lời Thầy Trình Minh Đức.
- Bản lưu hành là bản đánh máy, số hóa có đóng dấu một trang web sưu tầm ở mỗi trang, với rất nhiều lỗi rơi dấu. Nhan đề bị in thành “Tử Vi Lập Thành Và Phụ Đĩan”, tên tác giả thành “Nguyễn Phúc Aám”. Nhiều chữ trong phú cũng lệch, như “da đâu” đúng ra là “da nâu”.
- Số bài phú chênh một bài: phần mở ghi “Có 12 bài phú đoán”, phần cuối lại “Nhắc lại 11 bài phú đoán phần trên”.
- Luận sao không nhất quán: sắc da sao Tử Vi được tả khác nhau giữa các bài phú (“mặt đỏ”, “da nâu”).
Lời khuyên khi trích câu phú
Khi chép câu phú hay lá số mẫu để học, bạn nên soát chéo với ít nhất một cuốn có biên tập như Tân Biên. Và nhớ rằng nhiều câu chỉ là gợi ý theo vần, chưa gắn điều kiện miếu hãm, không phải phán quyết tuyệt đối.
8. So sánh với sách cùng dòng
- So với Tử Vi Đẩu Số Tân Biên (Vân Đằng Thái Thứ Lang): cùng mô hình “lập thành và phú”, ra đời gần nhau (khoảng 1953 và 1956). Lập Thành Và Phú Đoán nghiêng về in sẵn lá số và nghiệm lý bằng số thật. Tân Biên nghiêng về dạy tự lập và luận 12 cung hệ thống. Đọc kèm để bù cho nhau: một bên nhiều ví dụ, một bên nhiều nguyên lý.
- So với Tử Vi Phú (truyền tụng của Lê Quý Đôn): cả hai đều là phú Nôm luận theo 12 cung. Tử Vi Phú thuần một tập phú, đặc sắc ở mảng âm phần, mộ phần. Cuốn của Nguyễn Phúc Ấm ghép phú với phần lập thành và kho lá số mẫu, thực dụng hơn cho người muốn tự lập số.
- So với Tử Vi Bổ Túc (Nguyễn Mạnh Bảo): Bổ Túc khai thác cách cục, bàng tinh theo lối tổng luận. Lập Thành Và Phú Đoán trình bày cách cục kèm lá số mẫu cụ thể để “thí nghiệm”. Hai lối bổ trợ nhau khi học cách cục.
Các cuốn trên đều thuộc dòng Tam Hợp, cùng nền với cách luận trên Tử Vi Sơn Khiêm, nên tiện đối chiếu.
9. Ai nên đọc Tử Vi Lập Thành Và Phú Đoán và đọc thế nào?
- Người mới bắt đầu: dùng được ở mức lập lá số nhanh và tra ý cơ bản theo cung. Nhưng bạn nên có thêm một cuốn nhập môn giảng nguyên lý, chẳng hạn học cách an sao Tử Vi cho chắc, để không học vẹt.
- Người trung cấp: hợp nhất. Coi đây là kho lá số mẫu và kho câu phú để đối chiếu, rèn phản xạ nhìn cách cục ra số.
- Người nghiên cứu, sưu tầm: đáng đọc như một mốc sớm của sách Tử Vi Việt ngữ và một mẫu điển hình của lối “lập thành, nghiệm lý bằng lá số thật”.
Cách học với kho lá số mẫu
Với mỗi số mẫu, bạn che lời đoán lại, tự nhìn lá số và ghi nhận định của mình, rồi mới mở lời tác giả ra so. Sau đó thử với lá số của chính mình: xem cung Mệnh có gần cách nào trong sách không, và xem đại vận 10 năm đang đi qua cung nào để biết cách ấy phát hay chưa.
Đã có kho phú, lá số của bạn ứng câu nào?
Câu phú chỉ đúng khi đặt vào đúng lá số, đúng điều kiện miếu hãm. Bạn có thể xem luận giải Tử Vi trọn đời để thấy các sao thủ Mệnh và cách cục của mình được luận cụ thể, rồi đối chiếu với những bài phú trong sách.