1. Bắc Đẩu Nam Đẩu tinh hệ là gì?
Bắc Đẩu và Nam Đẩu tinh hệ là cách Tử Vi Đẩu Số chia các sao, trước hết là 14 chính tinh, thành hai chòm theo tên hai chòm sao phương Bắc và phương Nam, cộng thêm nhóm Trung Thiên gồm Thái Dương, Thái Âm. Mỗi chòm có chủ tinh, chính tinh, trợ tinh và phù tinh riêng, và cho biết khí chất nền cũng như nhịp tác động của sao.
Tên gọi gồm mấy chữ Hán Việt:
- Bắc (北), Nam (南): phương bắc, phương nam.
- Đẩu (斗): cái đấu đong gạo, cái gáo múc nước. Người xưa thấy chòm sao phương bắc có hình cái gáo nên gọi là Bắc Đẩu. Tên môn Tử Vi Đẩu Số cũng lấy từ chữ này.
- Tinh hệ (星系): hệ sao, nhóm sao cùng một dòng.
- Trung Thiên (中天): giữa trời, chỗ của mặt trời và mặt trăng.
Bạn có thể hình dung lá số như một triều đình có hai dãy quan. Dãy bên Bắc do Tử Vi đứng đầu, dãy bên Nam do Thiên Phủ đứng đầu. Mặt trời, mặt trăng thì treo ở giữa, soi cho cả hai dãy. Biết một vị quan đứng dãy nào, bạn đoán được phần nào phong cách làm việc của vị ấy, trước khi xét người đó đang ở chức vụ nào, mạnh hay yếu.
Ba nghĩa của Bắc Đẩu, Nam Đẩu
Cụm từ này xuất hiện ở ba chỗ. Trong thiên văn, Bắc Đẩu là chòm sao thật có bảy ngôi sáng. Trong tín ngưỡng dân gian, Nam Tào Bắc Đẩu là các vị thần giữ sổ sống chết. Trong Tử Vi, đây là cách xếp các sao ký hiệu vào hai chòm. Bài này chỉ bàn nghĩa thứ ba. Các sao Tử Vi là ký hiệu, không phải ngôi sao bạn nhìn thấy trên trời.
2. Vị trí và vai trò của phân hệ trong lá số
Phân hệ là lớp phân loại nền của tinh diệu, đứng trước cả độ sáng hay Tứ Hóa. Nó trả lời câu hỏi “sao này thuộc dòng nào, khí chất nghiêng về đâu, tác động nhanh hay chậm”. Sau đó bạn mới xét sao ấy miếu hay hãm, gặp cát hay sát.
2.1. Hai cách chia dễ nhầm: tinh hệ và chòm an sao
Theo Thầy Trình Minh Đức, người ta chia chòm sao để phục vụ hai việc: chia theo cách an và chia theo tính chất. Hai cách chia này không trùng nhau, nên rất hay bị lẫn.
| Tiêu chí | Tinh hệ Bắc Đẩu, Nam Đẩu | Chòm an sao Tử Vi, Thiên Phủ |
|---|---|---|
| Mục đích | Chia theo tính chất, nguồn gốc | Chia theo kỹ thuật an sao |
| Nhóm thứ nhất | Bắc Đẩu: Tử Vi, Tham Lang, Cự Môn, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân | Chòm Tử Vi, an nghịch: Tử Vi, Thiên Cơ, Thái Dương, Vũ Khúc, Thiên Đồng, Liêm Trinh |
| Nhóm thứ hai | Nam Đẩu: Thiên Phủ, Thiên Lương, Thiên Cơ, Thiên Đồng, Thiên Tướng, Thất Sát | Chòm Thiên Phủ, an thuận: Thiên Phủ, Thái Âm, Tham Lang, Cự Môn, Thiên Tướng, Thiên Lương, Thất Sát, Phá Quân |
| Thái Dương, Thái Âm | Trung Thiên, đứng giữa | Thái Dương thuộc chòm Tử Vi, Thái Âm thuộc chòm Thiên Phủ |
| Dùng để | Hiểu khí chất, nhịp ứng của sao | An sao lên lá số |
Ví dụ dễ thấy: Thiên Cơ thuộc Nam Đẩu nhưng an theo chòm Tử Vi. Tham Lang, Cự Môn, Phá Quân thuộc Bắc Đẩu nhưng an theo chòm Thiên Phủ. Khi nghe ai nói “sao chòm Tử Vi”, bạn nên hỏi lại họ đang nói chòm an sao hay tinh hệ.
3. Bảng phân hệ đầy đủ 14 chính tinh và các phụ tinh
Đây là tập đóng: 14 chính tinh chia trọn vào ba nhóm, Bắc Đẩu 6, Nam Đẩu 6, Trung Thiên 2. Thứ tự trong chòm theo tên gọi thiên văn cổ.
| Chính tinh | Tinh hệ | Vị trí trong chòm | Ngũ hành, âm dương | Hóa khí |
|---|---|---|---|---|
| Tử Vi | Bắc Đẩu | Đế tinh, quản cả hai chòm | Thổ | Tôn quý |
| Tham Lang | Bắc Đẩu | Ngôi thứ nhất (Thiên Xu) | Dương Mộc đới Thủy | Đào Hoa |
| Cự Môn | Bắc Đẩu | Ngôi thứ hai (Thiên Tuyền) | Âm Thủy | Ám |
| Liêm Trinh | Bắc Đẩu | Ngôi thứ năm | Âm Hỏa | Tù |
| Vũ Khúc | Bắc Đẩu | Ngôi thứ sáu, Bắc Đẩu tướng tinh | Âm Kim | Tài |
| Phá Quân | Bắc Đẩu | Ngôi thứ bảy (Dao Quang) | Âm Thủy | Hao |
| Thiên Phủ | Nam Đẩu | Chủ tinh, ngôi thứ nhất | Dương Thổ | Lệnh |
| Thiên Lương | Nam Đẩu | Ngôi thứ hai, ti Thọ | Dương Thổ | Ấm |
| Thiên Cơ | Nam Đẩu | Ngôi thứ ba | Âm Mộc | Thiện |
| Thiên Đồng | Nam Đẩu | Ngôi thứ tư | Dương Thủy | Phúc |
| Thiên Tướng | Nam Đẩu | Ngôi thứ năm | Dương Thủy | Ấn |
| Thất Sát | Nam Đẩu | Ngôi thứ sáu, Nam Đẩu tướng tinh | Dương Kim đới Hỏa | Quyền |
| Thái Dương | Trung Thiên | Chủ tinh giữa trời | Dương Hỏa | Quý |
| Thái Âm | Trung Thiên | Đi cặp với Thái Dương | Âm Thủy | Phú |
Mẹo nhớ của Thầy Đức rất gọn: các sao Nam Đẩu đều có chữ “Thiên” trong tên (Thiên Phủ, Thiên Lương, Thiên Cơ, Thiên Đồng, Thiên Tướng), chỉ trừ Thất Sát. Sáu sao không có chữ Thiên còn lại là Bắc Đẩu. Thái Dương, Thái Âm đứng riêng.
3.1. Bắc Đẩu thất tinh và Nam Đẩu lục tinh
Chòm Bắc Đẩu thiên văn có bảy ngôi sao, nên gọi là Bắc Đẩu thất tinh. Trong Tử Vi, bảy ngôi ấy ứng với Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn (ngôi thứ ba), Văn Khúc (ngôi thứ tư), Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân. Lộc Tồn và Văn Khúc là phụ tinh, nên không vào hàng 14 chính tinh. Tử Vi được tôn làm đế tinh của chòm nhưng không nằm trong bảy ngôi gốc.
Chòm Nam Đẩu có sáu ngôi, gọi là Nam Đẩu lục tinh, ứng với sáu chính tinh Nam Đẩu ở bảng trên. Thiên Phủ làm chủ.
Bẫy tên trùng: hai chữ Thiên Cơ
Ngôi thứ ba của chòm Bắc Đẩu thiên văn có tên Thiên Cơ (天璣), ứng với Lộc Tồn. Còn sao Thiên Cơ (天機) của Tử Vi là sao Nam Đẩu. Hai chữ Cơ viết khác nhau. Đừng vì trùng âm mà xếp sao Thiên Cơ sang Bắc Đẩu.
3.2. Trợ tinh và phù tinh của mỗi chòm
Mỗi chòm còn có một cặp trợ tinh (sao phò tá, tính cát) và một cặp phù tinh (sao đi kèm, tính sát).
| Vai | Bắc Đẩu | Nam Đẩu |
|---|---|---|
| Chủ tinh | Tử Vi | Thiên Phủ |
| Trợ tinh | Tả Phụ, Hữu Bật | Thiên Khôi, Thiên Việt |
| Phù tinh | Kình Dương, Đà La | Hỏa Tinh, Linh Tinh |
| Văn tinh | Văn Khúc | Văn Xương |
| Sao khác | Lộc Tồn | (không có tương ứng) |
Thầy Đức giải thích thêm: chòm Bắc Đẩu thật ra có chín sao, gồm cả Tả Phụ, Hữu Bật đứng hai bên. Hai ngôi này mờ, khó nhìn bằng mắt thường, nên người xưa đặt chúng vào hàng trợ tinh để bổ trợ cho chòm. Cũng vì vậy mà người xưa nói Tử Vi lấy Tả Phụ, Hữu Bật làm phò tá. Cặp văn tinh thì tách ra hai chòm: Văn Xương thuộc Nam Đẩu, Văn Khúc thuộc Bắc Đẩu.
4. Cách dùng phân hệ khi luận lá số
Phân hệ không dùng để phán tốt xấu. Nó là một lớp đọc thêm, giúp bạn hiểu khí chất và nhịp của sao. Phần này đi từng cách áp dụng cụ thể.
4.1. Âm dương của hai chòm
Theo kinh nghiệm của Thầy Trình Minh Đức, các sao Nam Đẩu phần lớn mang tính dương, còn các sao Bắc Đẩu phần lớn mang tính âm. Bảng ở mục 3 cho thấy rõ:
- Nam Đẩu: Thiên Phủ, Thiên Lương, Thiên Đồng, Thiên Tướng, Thất Sát đều là dương. Thiên Cơ là sao duy nhất trong Nam Đẩu mang tính âm.
- Bắc Đẩu: Cự Môn, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân đều là âm. Tham Lang là dương Mộc, là ngoại lệ.
- Trung Thiên: Thái Dương không thuộc hẳn chòm nào, nhưng tính lý giống các sao Nam Đẩu. Thái Âm cũng đứng riêng, nhưng tính lý vận hành giống Bắc Đẩu.
Điều này có ích khi bạn xét sao với âm dương của cung. Ví dụ Thất Sát là sao Nam Đẩu tính dương, nên ưa các cung dương. Khi tính lý của sao và tính lý của cung đi ngược nhau, sao khó phát huy, giống người giỏi mà đặt sai chỗ.
4.2. Đọc khí chất Mệnh theo hệ của chính tinh
Mỗi chính tinh mang một màu riêng, nhưng nhìn theo hệ thì bạn thấy được nét chung. Dưới đây là cách đọc từng sao khi tọa cung Mệnh, gắn với vai của nó trong chòm:
- Tử Vi (đế tinh Bắc Đẩu): người muốn làm chủ, cần có người phò tá. Tả Hữu là trợ tinh cùng chòm, nên Tử Vi gặp Tả Hữu thì như vua có bề tôi.
- Tham Lang (ngôi đầu Bắc Đẩu): khát khao, ham trải nghiệm, nhiều ham muốn cần dẫn đúng hướng.
- Cự Môn (ngôi hai Bắc Đẩu): thần quản sự thị phi, sống bằng lời nói, lý lẽ.
- Liêm Trinh (ngôi năm Bắc Đẩu): chữ Tù, có giới hạn, có kỷ luật, mạnh ở chỗ tự giữ mình.
- Vũ Khúc (tướng tinh Bắc Đẩu): tài tinh, cứng rắn, giỏi quản tiền.
- Phá Quân (ngôi bảy Bắc Đẩu): chữ Hao, phá cũ dựng mới, ưa thay đổi.
- Thiên Phủ (chủ tinh Nam Đẩu): kho lẫm, giữ gìn, quản lý, ổn định.
- Thiên Lương (ti Thọ Nam Đẩu): che chở, bao bọc, gắn với chuyện bình an, sống lâu.
- Thiên Cơ (Nam Đẩu, tính âm): túi khôn của đế tinh, mưu lược, khéo léo, hay tính toán.
- Thiên Đồng (Nam Đẩu): phúc tinh, hiền hòa, thích an nhàn.
- Thiên Tướng (Nam Đẩu): chữ Ấn, giữ ấn tín, giúp việc cho người trên, trọng công bằng.
- Thất Sát (tướng tinh Nam Đẩu): uy mãnh, quyết liệt, xông pha.
- Thái Dương (Trung Thiên): mặt trời, cho đi, danh tiếng. Sáng hay tối tùy giờ sinh và cung đứng.
- Thái Âm (Trung Thiên): mặt trăng, tích lũy, nhà cửa, tình cảm sâu lắng.
Bạn sẽ thấy hai “tướng tinh” nằm ở hai chòm: Vũ Khúc là tướng Bắc Đẩu, Thất Sát là tướng Nam Đẩu. Hai sao hay đi cùng nhau, và đây là một trong những bộ đôi mạnh nhất của lá số.
4.3. Mệnh có hai chính tinh khác hệ
Khi hai chính tinh đồng cung, bạn nhìn xem chúng cùng hệ hay khác hệ. Cùng hệ thì khí chất thuần một màu. Khác hệ thì người mang trong mình hai nhịp khác nhau.
- Tử Phủ đồng cung (Dần, Thân): hai chủ tinh của hai chòm gặp nhau. Người muốn vừa làm chủ vừa giữ của, cần học cách nhường quyền.
- Vũ Tướng, Liêm Phủ, Vũ Sát, Liêm Tướng: một sao Bắc Đẩu đi với một sao Nam Đẩu. Cái quyết đoán, cứng rắn của Bắc Đẩu được cái ôn hòa, bền bỉ của Nam Đẩu làm mềm.
- Cơ Cự (Mão, Dậu): Thiên Cơ Nam Đẩu đi với Cự Môn Bắc Đẩu. Mưu lược cộng lý lẽ, rất hợp nghề cần lý luận, ăn nói.
- Cơ Lương, Đồng Lương: hai sao cùng Nam Đẩu. Khí chất hiền, che chở, thiên về phục vụ, chăm lo người khác.
- Tử Tham, Tử Phá, Liêm Tham, Liêm Phá, Vũ Tham, Vũ Phá: hai sao cùng Bắc Đẩu. Khí chất tập trung, mạnh và nhanh, nhưng thiếu chất đệm nên dễ quá đà.
- Nhật Nguyệt đồng cung (Sửu, Mùi): hai sao Trung Thiên cùng chỗ, một sáng một tối, nên tính cách hay thay đổi theo hoàn cảnh.
4.4. Phù tinh khác chòm với chính tinh
Có một điểm thú vị khi đặt cạnh nhau hai kinh nghiệm quen thuộc. Người xưa nói Tham Lang hợp Hỏa Linh, Thất Sát hợp Kình Đà. Tham Lang là sao Bắc Đẩu, Hỏa Linh là phù tinh Nam Đẩu. Thất Sát là sao Nam Đẩu, Kình Đà là phù tinh Bắc Đẩu. Hai cặp “hợp” đều là chính tinh một chòm đi với phù tinh chòm kia. Bạn có thể dùng điều này như một mẹo nhớ, đọc kỹ thêm ở bài sát tinh là gì.
Tương tự, Tham Lang gặp Hỏa Tinh là cách Tham Hỏa tương phùng, hoạnh phát nhanh. Ngôi đầu của Bắc Đẩu gặp phù tinh dương của Nam Đẩu thì bùng lên rất mạnh.
4.5. Phân hệ và cung Tử Tức
Đây là một ứng dụng cổ hay gặp. Người xưa cho rằng cung Tử Tức có sao Nam Đẩu thì thường nhiều con trai hơn, có sao Bắc Đẩu thì thường nhiều con gái hơn. Các bài sao như Thiên Đồng, Thiên Lương, Thiên Phủ, Thất Sát, Thiên Tướng (Nam Đẩu) và Tham Lang, Liêm Trinh (Bắc Đẩu) đều ghi nhận xu hướng này khi luận cung Tử Tức.
Chỉ là xu hướng tham khảo
Chuyện con trai con gái theo Nam Đẩu, Bắc Đẩu là kinh nghiệm xưa, không phải luật. Ngày nay số con và giới tính con còn phụ thuộc nhiều yếu tố ngoài lá số. Bạn dùng điều này như một nét gợi ý, không nên lấy làm căn cứ chính khi luận cung Tử Tức.
4.6. Phân hệ và Tuần, Triệt
Có quan điểm thực hành cho rằng Triệt ảnh hưởng mạnh hơn tới sao Bắc Đẩu, còn Tuần ảnh hưởng rõ hơn tới sao Nam Đẩu. Đây là điểm còn tranh luận, bạn chỉ nên dùng như góc nhìn phụ, không đảo ngược kết luận chính vì nó.
5. Bắc Đẩu, Nam Đẩu trong vận hạn
Đây là ứng dụng thực tế nhất của phân hệ: nhịp ứng của sao trong một vận. Theo kinh nghiệm được ghi trong nhiều bài sao, sao Bắc Đẩu khi nhập hạn thường tác động mạnh ở nửa đầu giai đoạn, ôn hòa hơn ở nửa sau. Sao Nam Đẩu thì ngược lại, ôn hòa ở đầu hạn và rõ dần về cuối hạn. Thái Dương, Thái Âm ở giữa, tùy sáng tối mà ứng.
- Trong một đại vận 10 năm: cung vận có Vũ Khúc, Phá Quân, Tham Lang thì chuyện lớn hay đến trong khoảng 5 năm đầu. Cung vận có Thiên Phủ, Thiên Lương, Thiên Tướng thì kết quả hay chín dần ở 5 năm sau.
- Cung vận có hai sao khác hệ: vận chia làm hai nhịp. Ví dụ Vũ Tướng thì nửa đầu thiên về tiền bạc, quyết đoán, nửa sau thiên về vị trí, ấn tín.
- Trong một lưu niên: một số người áp nhịp này cho nửa năm đầu và nửa năm sau. Cách dùng này nhẹ hơn, chỉ để tham khảo.
Một số trường phái còn có quy ước chi tiết hơn theo âm dương nam nữ. Ví dụ Dương Nam, Âm Nữ gặp sao Nam Đẩu trong đại hạn thì ứng ở năm năm sau. Khi luận, bạn chọn một quy ước rồi dùng nhất quán cho cả lá số.
Dùng nhịp Bắc Nam Đẩu để lên kế hoạch
Nếu vận sắp tới có sao Bắc Đẩu mạnh, hãy chuẩn bị sẵn từ trước khi vào vận, vì cơ hội và thử thách đến sớm. Nếu vận có sao Nam Đẩu, đừng nản khi mấy năm đầu chưa thấy gì, vì kết quả thường đến muộn mà bền. Bạn có thể xem từng năm cụ thể qua luận giải tiểu vận.
6. Ví dụ minh họa
6.1. Hai đại vận liên tiếp, hai nhịp khác nhau
Giả sử một người có đại vận 23 đến 32 tuổi đi vào cung có Tham Lang miếu vượng, đại vận 33 đến 42 tuổi đi vào cung có Thiên Lương miếu vượng. Ví dụ này chỉ minh họa nhịp ứng, chưa xét phụ tinh.
- Vận Tham Lang (Bắc Đẩu): những năm 23 đến 27 là lúc bung ra, giao du rộng, thử nhiều hướng, có thể có cơ hội tiền bạc hoặc tình cảm đến nhanh. Những năm cuối vận lắng xuống.
- Vận Thiên Lương (Nam Đẩu): mấy năm đầu thường là giai đoạn làm việc âm thầm, chăm lo người khác. Khoảng 38 đến 42 tuổi mới thấy rõ uy tín, vị trí, được người tin cậy.
Cách đọc: nếu người này nóng vội, so sánh thành quả của vận Thiên Lương với tốc độ của vận Tham Lang, họ sẽ dễ nản. Biết nhịp của hai chòm, họ sẽ bình tâm làm tiếp, vì kết quả của Nam Đẩu thường đến sau.
6.2. Mệnh Vũ Tướng tại Dần
Vũ Khúc là tướng tinh Bắc Đẩu, Thiên Tướng là sao Nam Đẩu giữ ấn. Người Mệnh Vũ Tướng có hai lớp khí chất: bên ngoài cứng rắn, quyết đoán về tiền bạc, bên trong trọng công bằng, giữ chữ tín. Khi đại vận đi vào chính cung Mệnh, nửa đầu vận thường nổi chuyện tài chính, nửa sau nổi chuyện vị trí, trách nhiệm. Nếu vận này gặp thêm Tả Hữu (trợ tinh Bắc Đẩu) thì phần Vũ Khúc được trợ lực, gặp Khôi Việt (trợ tinh Nam Đẩu) thì phần Thiên Tướng được nâng đỡ.
7. Lưu ý và hiểu lầm thường gặp
- Lấy phân hệ để phán tốt xấu: sao Bắc Đẩu hay Nam Đẩu đều có thể tốt hay xấu tùy miếu vượng đắc hãm và tam phương tứ chính.
- Lẫn tinh hệ với chòm an sao: Thiên Cơ là Nam Đẩu dù an theo chòm Tử Vi.
- Xếp nhầm vì tên trùng: Thiên Cơ thiên văn khác Thiên Cơ Tử Vi.
- Trộn quy ước: nhịp ứng sớm muộn và quan hệ với Tuần Triệt là kinh nghiệm, mỗi trường phái nói một kiểu. Chọn một cách và dùng nhất quán.
Những chỗ các trường phái xếp khác nhau
Sáu chính tinh Bắc Đẩu và sáu chính tinh Nam Đẩu thì gần như thống nhất. Khác nhau nằm ở mấy chỗ. Một là Thái Dương, Thái Âm: đa số tách ra thành Trung Thiên, nhưng có trường phái xếp Thái Dương vào Nam Đẩu, Thái Âm vào Bắc Đẩu, khớp với tính lý của hai sao nêu ở mục 4.1. Hai là Văn Xương, Văn Khúc: có nơi xếp ngược lại. Ba là Tử Vi: có nơi gọi là sao của cả Nam lẫn Bắc Đẩu. Theo Thầy Đức, người xưa không xếp Tử Vi hẳn vào chòm nào như các sao khác, mà coi là sao tôn quý bậc nhất. Các cách gọi khác nhau nhưng đều thống nhất Tử Vi là đế tinh.
Hiểu lầm thường gặp: Mệnh có sao Bắc Đẩu thì “mạnh” hơn Mệnh có sao Nam Đẩu?
Không phải vậy. Bắc Đẩu và Nam Đẩu khác nhau về nhịp và khí chất, không khác nhau về cao thấp. Thất Sát, Thiên Phủ là sao Nam Đẩu mà vẫn uy lực. Cự Môn, Phá Quân là sao Bắc Đẩu mà nhiều khi vất vả. Sao nào cũng có lúc sáng lúc tối. Biết chòm của sao để hiểu mình nhanh hay chậm, bùng nổ hay bền bỉ, rồi chọn cách làm hợp với nhịp ấy, đó mới là cách dùng đúng.
Mệnh bạn thuộc nhịp Bắc Đẩu hay Nam Đẩu?
Biết lý thuyết rồi, bạn sẽ muốn thấy trên chính lá số của mình: chính tinh thủ Mệnh thuộc chòm nào, các đại vận sắp tới mang nhịp sớm hay muộn. Bạn có thể lập lá số Tử Vi và xem luận giải trọn đời để đọc chính tinh cùng các đại vận của mình.