Tử Vi – Bửu Đình

Bảng thông tin nhanh

Bối cảnh & tác giả

Bửu Đình là bút danh của một tác giả Tử Vi Việt Nam thuộc thế hệ trước 1975 (trong sách có chi tiết tác giả từng ở “ngoài mặt trận, năm 69”), viết lại và công bố tác phẩm khi đã lớn tuổi, trong môi trường internet – diễn đàn – blog. Chính vì vậy bộ sách mang đậm hơi thở đời sống mạng: tác giả nhắc email, YouTube, thao tác “close, Delete” trên màn hình, và nhiều lần trò chuyện trực tiếp với bạn đọc trong văn bản.

Điều đáng chú ý ở tác giả là thái độ nghiên cứu tự chủ. Ông không giấu quan điểm rằng học Tử Vi phải đi từ tin sách đến nghi ngờ sách rồi tự biên soạn lại cho vừa ý mình – và chính ông làm đúng như vậy, kể cả dám sửa lại cách an Tứ Hóa cổ (xem mục đối chiếu bên dưới). Một điểm sòng phẳng khác: ở đầu tập Chính Tinh, khi đưa vào bài “Lịch sử Tử Vi”, tác giả ghi rõ đó là bản copy từ một tài liệu điện tử không thấy tên người viết, chứ không nhận là của mình.

Nội dung chính

Bộ sách được chia làm hai tập theo trục Chính tinh / Phụ tinh – đây chính là đặc trưng tổ chức của Bửu Đình:

Tập Chính Tinh tập trung vào 14 chính tinh – trục xương sống của một lá số (Tử Vi, Thiên Phủ, Thiên Cơ, Thái Dương, Vũ Khúc, Thiên Đồng, Liêm Trinh, Thái Âm, Tham Lang, Cự Môn, Thiên Tướng, Thiên Lương, Thất Sát, Phá Quân). Mỗi sao được mổ xẻ theo một khung gần như cố định gồm bốn mục A – B – C – D: động thái/hành động chính, tình cảm, hình tượng (người hoặc vật), và năng khiếu. Ví dụ Tử Vi được luận qua bốn tầng “bí mật – bao bọc – ý định – hành động”. Phá Quân qua “quấn quít – tương đương – nắm bắt/buông thả – phá bỏ/chắp nối”.

Tập Phụ Tinh luận các trung tinh, phụ tinh, sát tinh và hệ Tứ Hóa – nhóm sao “điều chỉnh” quyết định cát hung sau khi chính tinh đã dựng khung: Tứ Hóa (Khoa – Quyền – Lộc – Kỵ), Lộc Tồn, Tả Phụ – Hữu Bật, Văn Xương – Văn Khúc, Thiên Khôi – Thiên Việt, Kình Dương – Đà La, Địa Không – Địa Kiếp, Hỏa – Linh, Thiên Hình, Thiên Mã, Đào Hoa – Hồng Loan, Tuần – Triệt cùng các vòng sao. Chính ở tập này tác giả xem “đỉnh cao” là bộ Tam Hóa Khoa – Quyền – Lộc phối cùng Khôi Việt, Xương Khúc, Lộc Tồn.

Vì sao chia Chính tinh / Phụ tinh? Trong Tử Vi, 14 chính tinh định “cốt cách” của mệnh, còn hàng chục phụ – trung – sát tinh mới là thứ nâng đỡ hoặc phá cách, quyết định thành – bại cuối cùng. Bửu Đính tách hẳn hai nhóm này thành hai tập để đào sâu từng lớp một cách có hệ thống: hiểu thật kỹ 14 sao trục trước, rồi mới bước sang lớp sao điều chỉnh. Cách chia này thuận cho người muốn học theo chiều sâu từng nhóm, thay vì đọc rải đều tất cả các sao trong một mạch.

Xuyên suốt, cách tiếp cận của tác giả là “chiết tự – hình tượng – liên tưởng”: từ một chữ Hán-Việt của tên sao, ông kéo ra một chuỗi từ tiếng Việt cùng gốc để lột tả tính chất. Thiên Phủ được gắn với chữ “nhận” (thừa nhận – công nhận – phủ nhận); Vũ Khúc với “khúc” (khúc rẽ, uẩn khúc, một khúc); Liêm Trinh với “điều” (điều tra, điều động, điều trị). Lối luận này rất sinh động và dễ nhớ, nhưng cũng chính là điểm cần cẩn trọng khi áp dụng (xem phần đánh giá).

Điểm mạnh / hạn chế

Điểm mạnh

• Phương pháp hình tượng – chiết tự độc đáo: thay vì liệt kê tính chất khô khan, tác giả cho người đọc “cảm” được thần thái của sao qua liên tưởng ngôn ngữ – rất dễ nhớ và gợi mở.
• Đào sâu bản chất và tổ hợp sao: bộ sách nói nhiều về vì sao các sao tam hợp, lục hại, phối bộ (Tử – Phủ, Phủ – Tướng, Sát – Phá – Tham…) – tầng mà sách nhập môn thường bỏ qua.
• Tinh thần nghiên cứu tự chủ, dám phản biện: tác giả không ngại đặt lại vấn đề với cả những quy ước cổ (điển hình là cách an Tứ Hóa), buộc người đọc phải suy nghĩ thay vì học vẹt.
• Sòng phẳng về nguồn: phần tư liệu vay mượn (bài Lịch sử Tử Vi) được ghi rõ là bản sao chép, không mạo nhận.

Hạn chế

• Không dành cho người mới: bộ sách gần như không dạy lập thành / an sao. Nó mặc định người đọc đã biết dựng lá số và thuộc các sao cơ bản.
• Văn phong tản mạn, nhiều lan man: lối viết trò chuyện, chêm chuyện thời sự, nhân vật lịch sử và cả bình luận cá nhân khiến mạch đôi khi loãng, khó tra cứu nhanh.
• Phương pháp hình tượng mang tính chủ quan: các liên tưởng chiết tự là góc nhìn riêng của tác giả – hay nhưng không phải lúc nào cũng “đúng” theo lý cổ, cần người đọc tự nghiệm lại.
• Nhiều quan điểm gây tranh cãi: việc tác giả tự sửa cách an Tứ Hóa (Canh Can) là điểm dễ khiến người học phân vân, nên tiếp nhận có đối chiếu.
• Chất lượng văn bản: bản lưu hành là tài liệu điện tử, còn khá nhiều lỗi chính tả – đánh máy, và ngay tên tác giả cũng không nhất quán giữa các bản.

Dành cho ai & đọc ở giai đoạn nào

• Người mới bắt đầu: không nên dùng làm sách đầu tiên. Bộ này không hướng dẫn lập lá số và giả định nhiều kiến thức nền.
• Người trung cấp (đã biết an sao, thuộc tính cơ bản của sao): đây là đối tượng hưởng lợi nhất – bộ sách mở ra một cách “cảm” sao rất khác, giúp luận sinh động hơn.
• Người nghiên cứu sâu: đọc như một góc nhìn phương pháp luận độc lập để đối chiếu, đặc biệt là cách tư duy hình tượng và những chỗ tác giả phản biện quy ước cổ.

Về thứ tự đọc: nên nắm vững lập thành và thuộc tính sao cơ bản từ một cuốn nhập môn trước (chẳng hạn Tử Vi Đẩu Số Tân Biên hay Tử Vi Hàm Số), rồi mới đọc bộ Bửu Đính để đào sâu. Trong bộ, đọc Chính Tinh trước, Phụ Tinh sau.

Trích đoạn / điểm đặc sắc

Tinh thần nghiên cứu tự chủ của tác giả thể hiện rõ (trích tập Chính Tinh):

“Từ chỗ học Tử Vi tin vào sách, đến chỗ nghi ngờ sách, đến biên soạn lại cho vừa ý mình là đến đỉnh cao của nghiên cứu. […] Tự mình là thầy của mình. Đó là quan niệm sống của tôi đó.”

Phương pháp chiết tự – hình tượng, ví dụ khi luận sao Thiên Phủ (trích):

“Chủ nhận, là tiếng ‘ừ’, thừa nhận, công nhận là OK… Nói chung Thiên Phủ chủ nhận, xét vừa ý thì công nhận, thừa nhận. Nhưng không vừa ý là phủ nhận, và từ chỗ là ‘nhận nhau’ chuyển thành ‘giận nhau’.”

Và lối chơi chữ đặc trưng khi luận Vũ Khúc (trích):

“Vũ Khúc là khúc rẽ cuộc đời, khúc ngoặc cuộc đời. […] Kìa Hitler người ngắn có một khúc, này cuộc tình ngắn ngủi có một khúc…”

Ba trích đoạn trên cho thấy rõ “chất” của bộ sách: luận sao bằng liên tưởng ngôn ngữ và hình tượng đời sống, một lối viết gần như không thấy ở các cẩm nang Tử Vi cùng thời.

Góc nhìn người trong nghề & đối chiếu

Đây là phần các trang giới thiệu hay bán sách gần như không có: đánh giá từ một người thực sự dùng bộ sách này để hành nghề, và việc đối chiếu trực tiếp bộ sách với một cuốn khác trong cùng dòng.

Một tử vi gia đương đại nói gì về bộ Bửu Đính

Tử vi gia Trình Minh Đức (kênh Tử Vi Và Vận Mệnh) nhiều lần nhắc tới bộ sách này với đánh giá rất cao. Trong buổi Mạn Đàm Tử Vi #23, ông nói thẳng: “phương pháp luận Tử Vi của bác Bửu Đình… là một quyển sách các bạn phải đọc”, và mô tả đúng cấu trúc hai tập – “bạn có hai cuốn của bác Bửu Đình: một cuốn chính tinh, cuốn thứ hai là phụ tinh”. Ông đặc biệt tâm đắc lối dùng hình tượng của tác giả – “cái góc nhìn của bác Bửu Đình cực hay”.

Tuy vậy, chính ông cũng nêu một cảnh báo rất đáng lưu ý về phương pháp hình tượng. Trong Câu Chuyện Đêm Khuya #9, ông nhận xét những hình tượng của Bửu Đính “liên hệ rất là hay, nhưng để ứng dụng được hay không thì các bạn phải tự nghiệm thôi – bởi vì đấy là cái hình tượng bác ấy nhìn thấy, nghĩ ra”. Nói cách khác: hay ở gợi mở, nhưng mang tính chủ quan, người học không nên bê nguyên. Ở một buổi khác (Mạn Đàm Tử Vi #47), ông xếp Bửu Đính cùng nhóm các tác giả có quan điểm riêng (bên cạnh Thiên Lương, Vương Đình Chi) và nhấn mạnh: đó là quan điểm của từng tác giả, không nên tuyệt đối hóa của ai.

(Nguồn phần này: các buổi Mạn Đàm / Câu Chuyện Đêm Khuya trên kênh YouTube “Tử Vi Và Vận Mệnh” – Thầy Trình Minh Đức: Mạn Đàm Tử Vi #23, #47 và Câu Chuyện Đêm Khuya #9. Lưu ý phụ đề tự động của YouTube đọc tên tác giả không thống nhất – “Bửu Đình / biểu tình / Cửu đình” – đều chỉ cùng một người.)

Đối chiếu một điểm cụ thể với Tử Vi Đẩu Số Tân Biên: cách an Tứ Hóa Canh Can

Đọc thẳng cả hai bộ sách cho thấy một dị biệt luận giải rất cụ thể mà chỉ người đối chiếu mới thấy. Cùng bàn về cách an Tứ Hóa (Lộc – Quyền – Khoa – Kỵ theo hàng Can), nhưng hai tác giả xử lý khác nhau ở hàng Canh:

• Trong Tử Vi Đẩu Số Tân Biên, Vân Đằng Thái Thứ Lang trình bày dưới dạng bảng tra theo cách cổ: Canh → Thái Dương hóa Lộc, Vũ Khúc hóa Quyền, Thái Âm hóa Khoa, Thiên Đồng hóa Kỵ. An là dùng, không bàn thêm.
• Trong tập Phụ Tinh, Bửu Đình chép lại bài phú tương tự (“Canh Nhật Vũ Âm Đồng”) nhưng công khai đề xuất sửa hai chữ cuối “Âm Đồng” thành “Đồng Âm” – tức chuyển thành Thiên Đồng hóa Khoa, Thái Âm hóa Kỵ – kèm lập luận truy nguyên theo lý “hóa khí”. Ông thẳng thắn thừa nhận đây là quan điểm gây chia rẽ: “có người tin theo và có người không chịu tin theo”.

Điểm chung là cả hai đều theo mạch Nam phái, cùng cho Tả Phụ / Hữu Bật hóa Khoa (hàng Nhâm và Mậu) – nên khác biệt nằm đúng ở hàng Canh. Sự khác một ô nhỏ này lại phản chiếu hai tính cách sách rất khác nhau: Tân Biên là cẩm nang tra cứu (nhận cách an cổ, dùng ngay), còn bộ Bửu Đình là sách luận giải – phản biện – truy nguyên (dám sửa cả một quy ước lâu đời theo logic riêng). Đây cũng là lý do nên đọc Bửu Đình với ý thức đối chiếu, thay vì xem mỗi khẳng định là chân lý duy nhất.

Cách trình bày: mạnh về “vì sao”, nhẹ về “tra cứu”

Xét về sư phạm, bộ Bửu Đình gần như đối cực với các cẩm nang truyền thống. Tân Biên mạnh về tra – có bảng lập thành, an sao, mục 12 cung rõ ràng, mở là dùng được. Bộ Bửu Đình hầu như không có phần “tra”, nhưng lại rất mạnh về “vì sao” – giải thích cơ chế, hình tượng và mối liên hệ giữa các sao. Người muốn học nhanh sẽ thấy Bửu Đính khó vào, nhưng người đã có nền, muốn hiểu bản chất, sẽ thấy đây là mảng bổ khuyết quý cho các sách tra cứu.

Các bản in & tình trạng văn bản (khảo dị)

Vì đây là tài liệu điện tử chứ không phải sách in qua một nhà xuất bản truyền thống, chuyện văn bản rất đáng lưu ý:

• Dạng lưu hành: chủ yếu là bản điện tử / PDF – văn bản đánh máy gồm hai tệp riêng (Chính Tinh và Phụ Tinh), trôi nổi trên mạng và các diễn đàn Tử Vi.
• Thời điểm biên soạn: chưa có mốc chính thức. Các dấu vết nội tại (nhắc “năm 2009”, chiến sự Gaza, YouTube, Yahoo mail, blog) cho thấy được hoàn thiện khoảng cuối thập niên 2000 trở đi.
• “Hạt sạn” văn bản: bản đang lưu hành còn khá nhiều lỗi chính tả, đánh máy. Đặc biệt tên tác giả không nhất quán (chính văn ký Bửu Đình, nhiều nơi ghi Bửu Đính).
• Khuyến nghị dùng: khi trích câu chữ để học hoặc đối chiếu, nên soát kỹ. Với những điểm tác giả tự sửa quy ước (như Tứ Hóa Canh Can), cần đối chiếu thêm với sách chuẩn khác trước khi áp dụng.

So sánh ngắn với vài cuốn cùng chủ đề

• So với Tử Vi Đẩu Số Tân Biên (Vân Đằng Thái Thứ Lang): cùng nền Nam phái, nhưng Tân Biên là cẩm nang nhập môn – tra cứu (lập thành, 12 cung), còn bộ Bửu Đình là sách luận sâu bản chất sao cho người đã có nền. Tân Biên gộp phần sao trong mục “Đặc tính các sao”, còn Bửu Đính tách hẳn thành hai tập Chính / Phụ tinh.
• So với Tử Vi Hàm Số (Nguyễn Phát Lộc): Hàm Số thiên về phân tích hệ thống, mạch lạc học thuật. Bộ Bửu Đính thiên về liên tưởng – hình tượng, tự do và cá tính hơn, nhưng ít tính hệ thống tra cứu.

(Site này theo Tử Vi truyền thống phái Tam Hợp; các cuốn nêu trên đều cùng dòng, tiện đối chiếu.)