1. Khoa Học Tử Vi là sách gì?
Khoa Học Tử Vi là một e-book sưu tầm do Đặng Hoàng Hải tập hợp, phát hành miễn phí dưới nhãn “Education E-Books – Rosea” vào khoảng đầu thập niên 2000, hợp với người tò mò muốn đọc lướt một bản tổng quan về Tử Vi và huyền học. Đây không phải một trước tác Tử Vi học thuật, cũng không phải sách để học lập lá số bài bản.
Đúng hơn, sách là một tuyển tập “khoa học huyền bí”. Phần đầu bàn về Tử Vi (định nghĩa, lịch sử, nguồn gốc âm lịch, chuyện số mệnh, âm dương ngũ hành). Phần sau lan sang Kinh Dịch, thần số học, xem chỉ tay, tướng chữ viết, “cái tên làm nên tính cách”, cõi âm, giác quan thứ sáu…
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Người biên soạn | Đặng Hoàng Hải (sưu tầm, biên soạn, không phải tác giả luận thuyết) |
| Nhãn phát hành | Education E-Books – Rosea, mã nội bộ HD171106098 |
| Năm, nhà xuất bản | Không có nhà xuất bản chính thức, không ghi năm. Dấu vết trong sách cho thấy biên soạn khoảng 2003–2004 |
| Định dạng | E-book (gốc là tệp .chm), lưu hành dạng PDF, CHM trên mạng |
| Độ dày | Trung bình, gồm khoảng 30 mục chủ đề rời |
| Trình độ | Phổ thông, đọc để biết, không phải giáo trình |
| Trường phái | Không theo một phái cụ thể. Phần Tử Vi mô tả theo nền truyền thống Việt (Tam Hợp), chủ yếu là kiến thức tổng quan |
| Chủ đề trọng tâm | “Khoa học huyền bí” nói chung: Tử Vi, Kinh Dịch, thần số học, tướng thuật, các hiện tượng kỳ bí |
Hiểu lầm thường gặp: Đặng Hoàng Hải là tác giả?
Trang bìa và dòng bản quyền ghi “Đặng Hoàng Hải” cùng “Compiled & Published by Rosea”. Tức Đặng Hoàng Hải là người sưu tầm và đóng gói, không phải người viết toàn bộ. Nhiều bài trong sách vốn của người khác, có bài còn nguyên chữ ký tác giả gốc (xem mục 6.2). Hiểu đúng điều này để không nhầm cuốn này với các sách khảo cứu cùng mang chữ “khoa học”.
2. Người biên soạn Đặng Hoàng Hải và hoàn cảnh ra đời
Cuốn này là sản phẩm rất đặc trưng của internet Việt đầu thập niên 2000. Đó là giai đoạn diễn đàn, website cá nhân và các “tủ sách điện tử” phi lợi nhuận nở rộ. Người ta gom bài từ nhiều nguồn thành tệp trợ giúp định dạng .chm để phát tán miễn phí.
Qua dòng “Compiled & Published by Rosea”, Đặng Hoàng Hải xuất hiện như một người làm cả loạt “Education E-Books” trên nhiều lĩnh vực, không riêng Tử Vi. Cùng nhãn “All rights reserved by Rosea” còn gắn với các tệp về lịch sử, gia phả, xem chỉ tay, thậm chí cẩm nang trò chơi. Nói cách khác, đây là người sưu tầm và đóng gói tài liệu, không phải một tử vi gia trước tác.
Còn cái tên “Khoa Học Tử Vi”, bạn cần đọc đúng tinh thần của nó. Ngay Lời nói đầu, người biên soạn đặt Tử Vi vào hàng “khoa học huyền bí”. Chữ “khoa học” ở đây hiểu theo nghĩa phổ thông, tức một môn bí ẩn được xem là có quy luật. Sách không có tham vọng “khoa học hóa” Tử Vi bằng thiên văn, xác suất hay vật lý như các cuốn khảo cứu cùng nhãn (xem mục 6). Đây là điểm rất dễ gây kỳ vọng sai.
Lưu ý về thông tin xuất bản
Tiểu sử, năm sinh, chuyên môn của Đặng Hoàng Hải hiện chưa xác minh được. Sách không ghi năm phát hành. Mốc 2003–2004 chỉ suy ra từ dấu vết bên trong: một bài đề “10 tháng 10, 2003”, một đoạn khác nhắc “năm nay 2002”.
3. Nội dung chính của Khoa Học Tử Vi
Cấu trúc của sách là một chuỗi bài rời ghép lại, không phải một mạch trình bày có hệ thống. Bạn có thể chia thành hai khối.
3.1. Phần Tử Vi và nền tảng
Khối này chiếm khoảng nửa đầu sách, gồm:
- Tử Vi là gì: giải nghĩa tên gọi (Tử là màu tím, Vi là huyền diệu), nguồn gốc từ Trần Đoàn Hi Di Lão Tổ đời Tống, cấu tạo lá số gồm 14 chính tinh và các phụ tinh an trong 12 cung trên thiên bàn.
- Lịch sử Tử Vi: bối cảnh học thuật đời Tống và đường đi của Tử Vi vào Việt Nam.
- Nguồn gốc của Âm lịch và Tử Vi: một tiểu luận khá dài về cách người xưa quan sát thiên văn, lập thiên can, địa chi, lục thập hoa giáp.
- Có nên tin vào số mệnh hay không: bàn từ góc nhìn Phật giáo, qua túc mệnh luận, định mệnh luận, thiên mệnh luận.
- Thế nào là âm dương ngũ hành, và ứng dụng âm dương trong nhân tướng học.
- Bài luận lá số Arnold Schwarzenegger: nhan đề “Tử vi: yếu tố phúc đức giúp Arnold thắng cử Thống đốc”, viết nhân dịp ông đắc cử ở California.
3.2. Tản mạn “khoa học huyền bí”
Khối nửa sau là phần khiến cuốn sách rời khỏi chủ đề Tử Vi. Có nhiều bài về Kinh Dịch (bói Dịch, Chu Dịch dự đoán học, “Kinh Dịch với đại dịch AIDS”, “Kinh Dịch với nền văn minh Trung Hoa cổ đại”), thần số học, xem chỉ tay, vân tay, nét chữ, “Cái tên làm nên tính cách”, “Cõi âm theo quan niệm Phật giáo”, “Điều kỳ lạ về giác quan thứ 6”, bài hát Gloomy Sunday, “Số pha lê”, tâm tính người con gái qua lông mày, “Xem bói ở Phnom Penh”…
Điều cần nói thẳng: phần Tử Vi trong sách không dạy kỹ thuật. Không có hướng dẫn lập lá số, an sao hay luận từng cung một cách bài bản như một giáo trình nhập môn. Nó dừng ở mức giới thiệu khái quát, kể chuyện và tản mạn. Ai mở sách để học Tử Vi sẽ hụt. Ai mở ra để đọc cho biết Tử Vi và mấy môn huyền học là gì thì hợp hơn.
4. Điểm mạnh và hạn chế
4.1. Điểm mạnh
- Miễn phí, dễ tiếp cận. Đúng tinh thần e-book cộng đồng, tải về đọc ngay.
- Bao quát rộng. Gom nhiều chủ đề huyền học vào một chỗ, cho người chưa biết gì một cái nhìn “cưỡi ngựa xem hoa”.
- Văn phong phổ thông. Phần lớn viết cho đại chúng, ít thuật ngữ nặng. Vài tiểu luận (nguồn gốc âm lịch, chuyện số mệnh) khá mạch lạc và có ý.
- Tinh thần “biết mình, biết người”. Phần dẫn nhập nhấn Tử Vi để soi chiếu bản thân, không sa vào cầu cúng.
4.2. Hạn chế
- Không phải sách học Tử Vi. Thiếu hẳn phần thực hành (lập số, an sao, luận cung), không dùng làm giáo trình được.
- Chắp vá kiểu bản sưu tầm. Các bài rời, không thống nhất giọng văn và độ tin cậy. Nhiều đoạn không ghi rõ nguồn hay tác giả gốc.
- Tên gọi dễ gây hiểu nhầm. “Khoa Học Tử Vi” khiến người đọc tưởng là công trình khảo cứu, trong khi nội dung phần lớn là tổng hợp “khoa học huyền bí”.
- Nhiều lỗi văn bản. Bản lưu hành đầy lỗi chính tả và lỗi số hóa (“gải đoán”, “phươn gpháp”, “khôngcó”). Có chỗ sai dữ kiện, ví dụ ghi tác giả Tử Vi Đẩu Số Tân Biên là “Vân-Điền Thái-Thứ Lang”, đúng ra là Vân Đằng Thái Thứ Lang.
- Độ tin cậy học thuật thấp. Dùng để mở mang, không nên làm căn cứ luận đoán.
Hiểu lầm thường gặp: tên có chữ “khoa học” là sách nghiên cứu?
Không hẳn. Cùng chữ “khoa học” trên bìa, có cuốn là khảo luận đi tìm cơ chế của lá số, có cuốn chỉ là tuyển tập giới thiệu. Khoa Học Tử Vi thuộc loại thứ hai. Trước khi chọn sách, bạn nên xem tác giả là ai và sách có dạy phương pháp hay không, đừng chỉ nhìn tên.
5. Trích đoạn tiêu biểu
Tuyên ngôn ngay Lời nói đầu cho thấy cách hiểu chữ “khoa học” trong sách:
“Tử vi là một khoa học, khoa học nghiên cứu về số mệnh con người để tiên đoán về tiền vận và hậu vận của cả một đời người. Ngay từ thuở xa xưa, khi loài người còn chưa có khái niệm về khoa học, Tử vi đã ra đời, phát triển và tồn tại như một khoa học sơ khai về nhận thức…”
Một câu tự bạch rất “người sưu tầm”, thú thật về trình độ của chính mình:
“Lập một lá số Tử vi thì rất dễ (tôi học qua và có thể lập được rồi), nhưng để giải đoán nó là cả một nghệ thuật và kinh nghiệm.”
Đoạn giải nghĩa tên gọi, tiêu biểu cho phần “đọc cho biết”:
“Tử Vi mang hình ảnh một loài hoa màu tím… Ngoài ra Tử là Tím, còn Vi là Huyền Diệu.”
6. Đối chiếu với sách khác
6.1. Một chữ “khoa học”, ba nghĩa khác hẳn nhau
Có ít nhất ba cuốn Tử Vi tiếng Việt cùng giương chữ “khoa học”. Đọc kỹ thì đây là ba loại sách khác nhau.
- Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học (Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc, Sài Gòn 1973): một khảo luận cá nhân cố truy nguyên “vì sao” của thiên bàn, của Cục, của các sao. Tác giả neo chữ “khoa học” vào thuyết tất định cổ điển (déterminisme) và xác suất.
- Tử Vi Hoàn Toàn Khoa Học (Đằng Sơn, Tập 1 năm 2004, Tập 2 năm 2011): một bộ khảo cứu hệ thống hai tập, đọc lại toàn bộ Tử Vi bằng lý âm dương và ngôn ngữ toán, lý hiện đại, thậm chí tuyên bố “ngày tàn của khoa xác suất”.
- Khoa Học Tử Vi (Đặng Hoàng Hải): không truy nguyên gì cả. Đây là tuyển tập sưu tầm, dùng chữ “khoa học” theo nghĩa “khoa học huyền bí” phổ thông.
Nói gọn, hai cuốn kia là trước tác của một người, đi tìm cơ chế. Cuốn này là tập hợp bài của nhiều người, để giới thiệu rộng. Chung một nhãn chữ, khác nhau tận gốc về tham vọng và phương pháp, nên không nên xếp chúng cùng một kệ.
6.2. Trong sách có nguyên một bài ký tên Đằng Sơn
Ở Khoa Học Tử Vi, bài luận lá số Arnold Schwarzenegger kết thúc bằng dòng ký “San Jose 10 tháng 10, 2003 / Đằng Sơn”. Nghĩa là cuốn sưu tầm của Đặng Hoàng Hải đã gom cả một bài của chính Đằng Sơn, tác giả Tử Vi Hoàn Toàn Khoa Học, mà không tách bạch đâu là bài của người biên soạn, đâu là bài đi mượn. Mục bói Dịch về Arnold ở phần sau cũng mang cùng dòng ký ấy.
Chi tiết này vừa xác nhận bản chất tuyển tập của cuốn sách, vừa cho thấy cách trình bày lỏng về xuất xứ. Người đọc rất dễ tưởng mọi phần đều của một tác giả. Ngược lại, hai cuốn khảo cứu kia đều ghi rõ nguồn ảnh hưởng. Đằng Sơn còn thành thật kể mình chịu ơn Tử Vi dưới mắt khoa học của Vu Thiên và Kinh Dịch và Tử Vi đẩu số của Tạ Phồn Trị. Ý thức trích dẫn ấy chính là ranh giới giữa một công trình và một bản sưu tầm.
6.3. Phần Tử Vi đặt cạnh sách nền tảng
Phần Tử Vi của sách mô tả theo nền truyền thống Việt, tức phái Tam Hợp, nhưng chỉ ở mức khái niệm. Nếu bạn muốn hiểu Tử Vi Đẩu Số là gì một cách có hệ thống, trang Tử Vi Đẩu Số là gì và một cuốn nhập môn như Tử Vi Đẩu Số Tân Biên sẽ đi xa hơn nhiều, từ cách định cung Mệnh đến luận từng sao. Riêng phần nguồn gốc gắn với Trần Đoàn, bạn có thể đọc sâu hơn ở Hi Di Trần Đoàn Với Nền Văn Hóa Trung Hoa Đời Tống.
7. Các bản lưu hành và lưu ý khi đọc
Là e-book cộng đồng nên tình trạng văn bản của nó rất riêng:
- Không có bản in chính thức. Sách tồn tại chủ yếu dưới dạng tệp .chm và các bản PDF chuyển đổi, lưu hành trên các trang ebook huyền học và diễn đàn.
- Không rõ năm phát hành. Chỉ suy ra khoảng 2003–2004 từ dấu vết bên trong (bài về Arnold đề tháng 10/2003, đoạn khác nhắc “năm nay 2002”).
- Nhiều lỗi số hóa và lỗi gõ. Rơi dấu, dính chữ, sai chính tả xuất hiện dày, có cả sai dữ kiện (tên tác giả Tân Biên).
- Xuất xứ từng bài mờ. Phần lớn mục không dẫn nguồn gốc, có bài rõ ràng của tác giả khác (Đằng Sơn).
Lời khuyên khi dùng lại nội dung
Hãy xem đây là tài liệu đọc nhanh. Điều gì bạn muốn học hoặc trích để luận đoán, nên kiểm lại với sách có tác giả và xuất xứ rõ ràng. Gặp một bài hay, hãy thử truy xem người viết gốc là ai trước khi dẫn lại.
8. So sánh với sách cùng dòng
- So với Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học: cùng chữ “khoa học” nhưng ngược hẳn. Cuốn của Vu Thiên là khảo luận cá nhân đi tìm cơ chế của lá số. Khoa Học Tử Vi là tuyển tập giới thiệu, không truy nguyên.
- So với Tử Vi Hoàn Toàn Khoa Học: Đằng Sơn hệ thống hóa toàn bộ Tử Vi bằng lý âm dương thành bộ hai tập. Cuốn này chỉ gom bài, và trớ trêu thay, mượn cả một bài của chính Đằng Sơn.
- So với Tử Vi Đẩu Số Tân Biên: Tân Biên dạy lập số, an sao, luận cung từng bước. Khoa Học Tử Vi không dạy kỹ thuật, chỉ giới thiệu khái quát.
- So với Tử Vi Tướng Pháp Trọn Đời (Bửu Sơn): cũng là một hợp tuyển huyền học phổ thông, có xem tướng, chỉ tay, tuổi vợ chồng. Điểm chung là tên có chữ “Tử Vi” nhưng không dạy Tử Vi Đẩu Số bài bản.
9. Ai nên đọc Khoa Học Tử Vi và đọc thế nào?
- Người mới, tò mò: phù hợp nhất. Đọc để nắm khái niệm Tử Vi là gì, huyền học gồm những nhánh nào, trước khi quyết định có đi sâu hay không.
- Người đang học Tử Vi nghiêm túc: giá trị thấp. Bạn nên chuyển thẳng sang một cuốn nhập môn thực hành, học cách an sao Tử Vi và luận cung, rồi tới các sách khảo cứu.
- Người nghiên cứu: chỉ nên xem đây là một hiện vật của thời “e-book huyền học” đầu những năm 2000. Thú vị về mặt lưu truyền, không phải nguồn lý thuyết.
Đọc phần nào trước?
Nếu chỉ quan tâm Tử Vi, bạn đọc các mục đầu (từ Lời nói đầu đến bài luận lá số Arnold) là đủ. Phần còn lại là tản mạn huyền học, đọc giải trí tùy hứng. Sau đó, hãy tự lập một lá số Tử Vi và xem các khái niệm trong sách hiện ra thế nào trên lá số thật.
Muốn đi xa hơn phần giới thiệu?
Sách cho bạn biết Tử Vi là gì, còn lá số của bạn nói gì thì phải luận trên chính lá số ấy. Bạn có thể xem luận giải Tử Vi trọn đời để thấy các cung, sao và vận hạn được luận cụ thể theo phái Tam Hợp.