Tử Vi Sơn Khiêm

Tử Vi Từ Điển

Tử Vi Từ Điển (tên in trên bìa gốc là Tự Điển Tử Vi) của Đắc Lộc là một cuốn tra cứu Tử Vi bằng Việt ngữ, do nhà Phúc Thắng (Hà Nội) ấn hành – vào loại sớm nhất trong dòng sách Tử Vi tiếng Việt. Điểm khác biệt lớn nhất: thay vì trình bày “chính tinh trước, phụ tinh sau” như đa số sách, tác giả xếp toàn bộ các sao theo vần A → T như một pho từ điển, mỗi sao là một mục ghi vắn tắt hành – loại tinh – vị trí miếu/vượng/đắc/hãm rồi hiệu quả trên 12 cung. Đây là sách để “tra” cho người đã có nền, hơn là sách để đọc từ đầu học Tử Vi.

1. Tử Vi Từ Điển là sách gì?

Tử Vi Từ Điển (bìa gốc in là Tự Điển Tử Vi) là cuốn tra cứu Tử Vi tiếng Việt của Đắc Lộc, do nhà Phúc Thắng ở Hà Nội ấn hành, thuộc lớp sách Tử Vi Việt ngữ sớm nhất, dành cho người đã có nền cần tra nhanh tính chất từng sao. Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở cách sắp xếp. Thay vì “chính tinh trước, phụ tinh sau” như đa số sách, tác giả xếp toàn bộ các sao theo vần chữ cái như một pho từ điển.

Mỗi sao là một mục, ghi vắn tắt hành, loại tinh, vị trí miếu, vượng, đắc, hãm, rồi hiệu quả của sao ở từng cung. Đây là sách để “tra”, hơn là sách để đọc từ đầu khi mới học Tử Vi.

Hạng mục Thông tin
Tác giả Đắc Lộc (tên in trong sách). Giới lưu hành thường ghi là Nguyễn Đắc Lộc
Nhà xuất bản Phúc Thắng, 152 Triệu Việt Vương, Hà Nội (in trên bìa)
Năm xuất bản Sách không ghi năm. Dấu vết trong sách gợi ý bản in đầu thập niên 1950 tại Hà Nội
Độ dày Khoảng trên 90 trang (bản lưu hành đánh số tới khoảng 92)
Trình độ Trung cấp, dùng để tra cứu, không thật hợp người mới hoàn toàn
Trường phái Tử Vi truyền thống, nền Tam Hợp (Nam phái)
Chủ đề trọng tâm An sao, các cách cục, từ điển tính chất và phối hợp các sao xếp theo vần chữ cái

2. Tác giả Đắc Lộc và hoàn cảnh ra đời

Bìa và dòng chạy đầu mỗi trang chỉ ghi “Tự Điển Tử Vi – Đắc Lộc”. Nhà in là Phúc Thắng, 152 Triệu Việt Vương, Hà Nội. Trong cả cuốn, tác giả chỉ ký “Đắc Lộc”, không có họ “Nguyễn”, cũng không có hiệu “Vu Thiên”. Cái tên đầy đủ “Nguyễn Đắc Lộc” trong nhiều thư mục là do giới sưu tầm ghép thêm. Khi trích dẫn chặt chẽ, bạn chỉ nên ghi tác giả là “Đắc Lộc”.

Sách không đề năm xuất bản. Phần “Linh Tinh” cuối sách in kèm quảng cáo các sách khác (như Xem Tướng Lấy của Tú Can, Thầy Lác của Thao Thao) và trích lại nhiều bài báo năm 1952. Phần an sao cũng nhắc mốc đổi giờ chính thức “từ mồng một tháng giêng năm 1943”. Cộng với việc sách in tại Hà Nội, có thể đoán đây là một trong những cuốn Tử Vi Việt ngữ ra đời sớm, khoảng đầu thập niên 1950.

2.1. Đắc Lộc có phải Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc?

Câu hỏi hay gặp là tác giả cuốn từ điển này có phải Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc, người viết Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học (Sài Gòn, 1973) hay không. Những điều đã rõ:

  • Tác giả Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học đúng là Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc. Lời tựa của nhà văn Nguyễn Mạnh Côn gọi ông là “bậc đàn anh… về mọi phương diện: tuổi trời, tuổi cách mạng, sự học vấn”, kể năm 1957 ông là trung tá. Còn “Hà Thúc Hồng” trên bìa gắn với dòng “HỒNG XUẤT BẢN”, không phải tác giả.
  • Hai cuốn trùng tên tác giả (“Đắc Lộc” và “Nguyễn Đắc Lộc”). Thầy Trình Minh Đức khi điểm sách cũng nhắc cả hai dưới cái tên Đắc Lộc, Nguyễn Đắc Lộc. Một vài danh mục cộng đồng còn ghi thẳng cuốn từ điển là “Tử Vi Từ Điển – Vu Thiên Đắc Lộc”.
  • Tuy vậy, mục “Cùng một tác giả” trong Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học liệt kê nhiều trước tác của Vu Thiên (dịch Người mẹ 1945, Đánh Tài Sỉu sao cho được 1949, Lục Quái 1956, khảo luận về thuyết Einstein 1959, Loi Équilibre 1966…) nhưng không nhắc tới cuốn từ điển Tử Vi nào.

Lưu ý về thông tin xuất bản

Năm in “đầu thập niên 1950” chỉ là suy đoán từ dấu vết trong sách (mốc 1943 về đổi giờ, quảng cáo dẫn báo năm 1952), chưa xác minh được bằng thư mục chính thức. Chuyện Đắc Lộc và Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc là một người cũng vậy: nhiều khả năng là cùng một người, nhưng chưa có tiểu sử chính thức xác nhận, và chính cuốn từ điển chỉ ký “Đắc Lộc”.

3. Nội dung chính của Tử Vi Từ Điển

Dù mang tên “từ điển”, sách thực chất gồm hai khối rõ rệt cộng phần phụ.

3.1. Phần Thứ Nhất: Cách lấy số Tử Vi

Đây là phần hướng dẫn lập lá số và an sao khá đầy đủ. Sách đi từ chia địa bàn 12 cung, an Mệnh, Thân, tìm Cục, tính âm dương, rồi an sao theo trình tự quen thuộc: vòng Tử Vi, vòng Thiên Phủ, Tả Phụ, Hữu Bật, Văn Xương, Văn Khúc, Địa Không, Địa Kiếp, an Tứ Hóa (Lộc, Quyền, Khoa, Kỵ theo can), vòng Thái Tuế, vòng Bác Sĩ.

Tiếp theo là các sao lẻ (Long Trì, Phượng Các, Cô Thần, Quả Tú, Thiên Khốc, Thiên Hư…), Mệnh chủ, Thân chủ, Quốc Ấn, Đường Phù, và cách tính đại hạn. Phần chọn giờ có lưu ý rằng từ mồng một tháng giêng năm 1943, giờ chính thức ở nước ta đã thay đổi, chi tiết rất đáng nhớ khi bạn xác định giờ sinh trong Tử Vi.

Xen giữa là mục “Các cách”, liệt kê các cách cục hay dở như Phủ Tướng triều viên, Thiên Phủ lâm thất, giáp Kình giáp Đà, kèm nguyên tắc miếu vượng đắc hãm.

3.2. Phần Thứ Hai: Tính cách và hiệu quả kết hợp của các sao

Đây mới là phần “từ điển” cốt lõi và là điểm làm nên tên tuổi cuốn sách: hơn 100 mục sao xếp theo vần chữ cái. Mở đầu là vần A với Ân Quang (mục 1), rồi vần B (Bác Sĩ, Bạch Hổ, Bát Tọa, Bệnh, Bệnh Phù), vần C (Cô Thần, Cự Môn), D, Đ, G, H, K, L… cho tới Thiếu Dương (mục 102).

Mỗi mục theo một khuôn cố định: vị trí Vượng (V), Đắc địa (Đ.đ), Hãm (H), ngũ hành, loại tinh (quý tinh, cát tinh, hại tinh, hung tinh…), tính cách (T.c), rồi hiệu quả của sao ở từng cung Mệnh, Thân, Thê, Tử, Bào, Tài, Điền, Thiên Di, Nô, Quan, Giải, Phúc. Lối viết cực kỳ cô đọng, nhiều chữ viết tắt.

Vì xếp theo vần, các chính tinh không được gom một chỗ mà nằm rải rác theo chữ cái đầu. Thiên Phủ nằm tận mục 91, Thiên Lương mục 89, Thiên Tướng mục 96, vì vần “TH” đứng cuối. Sách gộp chung cả chính tinh, phụ tinh, sao vòng Tràng Sinh (Mộc Dục, Đế Vượng, Bệnh, Mộ, Dưỡng…), vòng Bác Sĩ, vòng Thái Tuế vào một bảng chữ cái, đúng tinh thần từ điển.

3.3. Phần Phụ và Linh Tinh

Phần Phụ luận theo trục cung an Mệnh (Tý Ngọ, Sửu Mùi…). Phần Linh Tinh là tạp lục, khép lại bằng mấy trang quảng cáo sách tướng số đương thời và trích các bài báo bàn về chúng.

4. Điểm mạnh và hạn chế

4.1. Điểm mạnh

  • Tra nhanh theo tên sao. Cần biết “sao X ở cung Y thì sao”, bạn chỉ việc lật đúng vần, nhanh hơn hẳn dò trong một cuốn luận theo cung.
  • Bao quát bộ sao rộng. Gộp cả chính tinh, phụ tinh, vòng Tràng Sinh, vòng Bác Sĩ, vòng Thái Tuế trong một bảng, tiện tra các sao lẻ mà nhiều sách bỏ qua.
  • Có sẵn phần an sao và cách cục. Đầu sách vẫn đủ để dựng một lá số và nhận diện cách cục cơ bản.
  • Giá trị tư liệu. Là một trong các cuốn Tử Vi Việt ngữ sớm, và theo Thầy Trình Minh Đức là cuốn đầu tiên tổ chức theo lối ABC.

4.2. Hạn chế

  • Văn phong tốc ký. Dày đặc “V, Đ.đ, H, T.c”, “Phủ, Kình, Kiếp cư Tí…”. Người mới rất khó đọc vì phải thuộc ký hiệu và tên sao trước.
  • Ít giải thích vì sao. Các mục gần như chỉ nêu kết quả (“== đại phú”, “== cô đơn”), không diễn giải cơ chế. Đọc để tra thì được, để hiểu thì thiếu.
  • Không có phú diễn Nôm bài bản. Khác các cẩm nang truyền thống, sách gần như bỏ phần dẫn phú cổ kèm dịch nghĩa vốn giúp người học ghi nhớ.
  • Bản lưu hành dễ sai. Bản phổ biến là bản chụp, đánh máy lại có đóng dấu chìm một trang web sưu tầm. Với văn bản viết tắt dày đặc, lỗi số hóa (rơi dấu, nhầm tên sao) là rủi ro thật.

Hiểu lầm thường gặp: tra một mục sao là luận được cung?

Mỗi mục chỉ cho biết một sao, hoặc một tổ hợp sao, thường ứng ra sao ở cung đó. Một cung thật có nhiều sao cùng đóng, lại chịu ảnh hưởng tam phương tứ chính và vận hạn. Bạn cần gom các mục lại rồi cân nhắc, không cộng máy móc từng câu trong sách.

5. Trích đoạn tiêu biểu

Ngay đầu Phần Thứ Nhất, sách vào việc bằng giọng giáo khoa, giản dị:

“Người đặt ra số Tử Vi là Trần Đoàn, sinh ở đời nhà Tống (Trung – Hoa) tu ở núi Hy Di nên có biệt hiệu là Hy Di, Trần Đoàn còn là tác giả thiên ‘Trần Hy Di tâm tướng’ dạy người ta xem tướng qua tâm trạng của người đời.”

Tinh thần tra cứu thể hiện rõ ở phần quy ước viết tắt đầu từ điển:

“Tên các ngôi sao thường dùng một tiếng trước hay một tiếng sau cho giản tiện. Thí dụ: Cô thần là Cô, Quả tú – Quả, Ân quang – Quang. Đắc địa là Đ.đ, Hãm – H, Vượng – V, Tính cách – T.c.”

Và mục 1, Ân Quang, cho thấy khuôn định dạng cô đọng:

“ÂN QUANG. V: Sửu, Mùi, Đ.đ Mão, Dậu. Thuộc Mộc. Quý tinh. T.c đẹp hiền, quân tử chủ sự ân huệ, giúp đỡ. CUNG MỆNH, THÂN có Ân quang ở Sửu, Mùi, Mão, Dậu: tốt, thành danh. Quang, Quý: công danh rực rỡ.”

Kiểu “nêu tổ hợp sao rồi gạch kết quả” lặp lại xuyên suốt hơn trăm mục. Đó chính là bản sắc của một cuốn từ điển tra cứu.

6. Góc nhìn của Thầy Trình Minh Đức và đối chiếu với sách khác

6.1. Cuốn đầu tiên viết theo lối ABC

Thầy Trình Minh Đức nhắc đúng cuốn này khi bàn về lịch sử sách Tử Vi Việt, trong buổi Mạn Đàm Tử Vi số 217. Thầy cho biết “có một cuốn tên là Từ điển tử vi của Đắc Lộc” và nhấn mạnh đây là cuốn đầu tiên viết dưới dạng ABC:

“…người ta không viết chính tinh trước phụ tinh sau mà người ta viết A trước. Nghĩa là bắt đầu một phát là từ sao Ân Quang… mãi về sau mới là chữ T là sao Tử Vi chẳng hạn, Thiên Phủ các thứ.”

Cũng trong buổi đó, Thầy cho rằng chính cấu trúc dễ chép này khiến cuốn từ điển bị sách sau bắt chước. Theo Thầy, phần Tử Vi của cuốn Tử Vi Đẩu Số Và Thần Số Học (Lê Quang Tiềm) “bê nguyên” phần của Tử Vi Từ Điển sang. Đây là nhận định đáng lưu ý về ảnh hưởng, và cả mặt trái, của cuốn sách.

6.2. Một sao, hai lối viết: Thiên Phủ

Đặt cạnh Tử Vi Đẩu Số Tân Biên của Vân Đằng Thái Thứ Lang, bạn sẽ thấy khác biệt rõ về cách tổ chức và cách định nghĩa, dù cùng một lõi Tam Hợp.

Trong Tân Biên, sao Thiên Phủ được mô tả bằng câu phú kèm diễn giải, có ví von hình tượng:

Nam Thiên Phủ, giao long vãng uyên.

Nghĩa là (lời Tân Biên): Đàn ông có Phủ thủ Mệnh là người cẩn thận, chín chắn, biết suy nghĩ sâu xa, ví như con thuồng luồng qua vực.

Trong Tử Vi Từ Điển, cũng sao ấy (mục 91) được ghi theo lối tra cứu tốc ký, đi thẳng vào tổ hợp và kết quả:

“Cung mệnh có thiên phủ đắc địa: trung hậu cẩn thận đời sống êm đềm, không lo tai họa, hãm địa thì thường và nhu nhược… Phủ, kiếp, kình cư tí: cuồng ngôn loạn ngữ… Phủ, vũ thủ chiếu (tích ngọc đối kim): quý hiển…”

Hai nguồn gặp nhau ở nghĩa cốt lõi: Thiên Phủ thủ Mệnh là người trung hậu, cẩn thận. Điều đó cho thấy chúng cùng một nền truyền thống. Khác ở chỗ Tân Biên giải thích và minh họa nên thân thiện với người học. Tử Vi Từ Điển nén tối đa thành mục tra (không phú, không ví von, gom ngay các tổ hợp “Phủ + sao khác → kết quả”), lợi cho người đã biết muốn tra nhanh. Tân Biên còn luận Thiên Phủ theo 12 cung, còn Từ Điển để nó tận vần “TH”, nên bạn phải tra theo tên sao chứ không theo cung.

6.3. Mạnh về tra, nhẹ về vì sao

Tổng thể, đây là cuốn thiên về công cụ: rất nhanh khi cần tra “sao này, tổ hợp này, ở cung này thì thế nào”, nhưng gần như không trả lời “vì sao lại thế”. Muốn hiểu gốc rễ như an sao theo nạp âm hay cơ chế miếu hãm, bạn nên đọc thêm một cuốn nặng về lý luận và một cuốn cẩm nang có phú diễn Nôm.

7. Các bản in và lưu ý khi đọc

  • Nơi in: nhà Phúc Thắng, 152 Triệu Việt Vương, Hà Nội, in ngay trên bìa. Đây là dấu hiệu cho thấy sách thuộc dòng sách miền Bắc trước 1954.
  • Năm in: sách không đề năm. Dấu vết bên trong chỉ cho phép đoán “đầu thập niên 1950”, không nên ghi một năm cụ thể như thể chắc chắn.
  • Bản đang lưu hành: chủ yếu là bản PDF, đánh máy lại có dấu chìm một trang sưu tầm. Với sách viết tắt dày đặc, đây là loại văn bản dễ sai khi số hóa (rơi dấu, nhầm ký hiệu V, Đ.đ, H, nhầm tên sao). Ví dụ bản lưu hành in “nhu ngược” ở chỗ đúng ra là “nhu nhược”.

Lời khuyên khi trích một mục sao

Khi chép một mục sao để học hay đối chiếu, bạn nên soát chéo với ít nhất một cuốn cẩm nang như Tân Biên để loại lỗi số hóa và hiểu đúng ngữ cảnh. Gặp ký hiệu lạ, hãy tra lại bảng quy ước viết tắt ở đầu phần từ điển trước khi đoán nghĩa.

8. So sánh với sách cùng dòng

  • So với Tử Vi Đẩu Số Tân Biên: cùng nền Tam Hợp. Tân Biên là cẩm nang luận đoán đi theo trình tự lập thành, 12 cung, vận hạn, có phú diễn Nôm, hợp người mới. Tử Vi Từ Điển là công cụ tra cứu xếp theo vần sao, hợp người đã có nền.
  • So với Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học: nếu đúng là cùng tác giả thì thú vị ở chỗ hai thái cực của một ngòi bút. Một bên là bảng tra thực dụng, một bên là khảo luận soi Tử Vi bằng lăng kính khoa học.
  • So với Tử Vi Hàm Số (Nguyễn Phát Lộc): Hàm Số thiên phân tích, hệ thống hóa. Tử Vi Từ Điển thiên liệt kê, tra cứu. Dùng kèm khá bổ trợ: hiểu hệ thống ở Hàm Số, tra nhanh ở Từ Điển.

Các cuốn trên đều thuộc dòng phái Tam Hợp, cùng nền với cách luận trên Tử Vi Sơn Khiêm, nên rất tiện đối chiếu.

9. Ai nên đọc Tử Vi Từ Điển và đọc thế nào?

  • Người mới hoàn toàn: không nên lấy làm sách vỡ lòng. Lối viết tắt và cách xếp vần đòi hỏi bạn đã quen thuật ngữ. Hãy học cách an sao Tử Vi qua một cuốn nhập môn trước.
  • Người trung cấp: rất hợp làm sổ tay tra cứu. Đã biết an sao, cần tra nhanh tính chất và phối hợp của một sao thì tiện.
  • Người nghiên cứu: đáng đọc như một mốc trong lịch sử sách Tử Vi Việt ngữ (cuốn tổ chức kiểu từ điển sớm nhất) và để đối chiếu cách định nghĩa sao giữa các sách cùng thời.

Cách dùng từ điển cho hiệu quả

Lập lá số của bạn trước, ghi ra các sao ở cung Mệnh và một cung bạn quan tâm. Sau đó tra lần lượt từng sao theo vần, đánh dấu những câu nhắc đúng cung ấy và đúng tổ hợp đang có. Cuối cùng mới gom lại, cân nhắc sao nào miếu, sao nào hãm để ra nhận định chung.

Tra xong từng sao, ghép lại thành lá số thì sao?

Từ điển giúp bạn biết từng sao, còn ghép chúng thành một luận đoán cần nhìn cả lá số. Bạn có thể xem luận giải Tử Vi trọn đời để thấy các sao trong từng cung được phối hợp và luận thế nào trên chính lá số của mình.

Đánh giá bài viết này

Câu hỏi thường gặp

Tử Vi Từ Điển là sách của ai, in năm nào?

Sách ký bút danh Đắc Lộc, do nhà Phúc Thắng (Hà Nội) ấn hành. Tên đầy đủ Nguyễn Đắc Lộc là do giới lưu hành ghép thêm, không in trong sách. Sách không đề năm. Theo chứng cứ nội tại (mốc 1943, quảng cáo dẫn báo 1952) thì nhiều khả năng in đầu thập niên 1950 tại Hà Nội, nhưng cần đối soát thêm.

Tự Điển Tử Vi và Tử Vi Từ Điển có phải một cuốn không?

Đúng là một. Bìa gốc in Tự Điển Tử Vi (tự điển là lối viết cũ của từ điển). Các thư mục sau này thường đảo lại thành Tử Vi Từ Điển.

Tác giả có phải là Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc, người viết Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học không?

Rất có thể cùng một người vì trùng tên và được người trong nghề coi là một, nhưng chưa có tiểu sử chính thức xác nhận nên để ngỏ. Lưu ý: tác giả Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học là Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc (Sài Gòn, 1973/1974). Hà Thúc Hồng chỉ là người viết Tựa cho cuốn đó, không phải tác giả.

Người mới học Tử Vi có nên đọc cuốn này không?

Không nên dùng làm sách vỡ lòng. Sách viết tắt dày đặc và xếp theo vần sao, hợp làm sổ tay tra cứu cho người đã có nền hơn là sách để học từ đầu.

Sách theo trường phái nào?

Theo Tử Vi truyền thống, nền Tam Hợp / Nam phái, dựa trên miếu/vượng/đắc/hãm của sao và các tổ hợp cách cục quen thuộc với người học Tử Vi Việt Nam.

Cấu trúc từ điển A của sách có gì đặc biệt?

Thay vì xếp chính tinh trước phụ tinh sau, tác giả xếp mọi sao theo vần chữ cái (Ân Quang đứng đầu, các sao vần TH như Thiên Phủ nằm gần cuối). Nhờ vậy tra theo tên sao rất nhanh. Đây được xem là một trong những cuốn Tử Vi Việt ngữ đầu tiên tổ chức theo lối từ điển.

Sách khác trong thư viện