
1. Địa bàn là gì?
Địa bàn là lớp nền cố định của lá số Tử Vi, gồm 12 ô xếp theo đúng thứ tự 12 địa chi từ Tý đến Hợi. Dù sinh năm nào, giờ nào, 12 ô này luôn nằm nguyên chỗ, còn cung chức năng và các sao được đặt lên trên nó.
Tên gọi gồm hai chữ Hán Việt:
- Địa (地): đất.
- Bàn (盤): mâm, khay, mặt phẳng để bày đặt.
Ghép lại, địa bàn là cái nền đất để trên đó người ta bày các cung và các sao. Đây không phải “địa bàn” theo nghĩa thường ngày là vùng hoạt động, cũng không phải 12 nhà của chiêm tinh phương Tây.
Hình ảnh dễ nhớ là một bàn cờ đã kẻ sẵn ô. Bàn cờ nào cũng giống bàn cờ nào. Cái làm nên từng ván cờ là các quân được đặt lên. Lập lá số chính là đặt “quân” là cung và sao lên một bàn cờ 12 ô có sẵn.
2. Vị trí và vai trò của địa bàn trong lá số
Địa bàn thuộc lớp nền, cùng tầng với địa chi và ngũ hành. Phía trên là lớp động gồm cung chức năng và các sao, thường được gọi là thiên bàn.
| Tiêu chí | Địa bàn | Thiên bàn |
|---|---|---|
| Bản chất | Nền cố định | Lớp động đặt lên trên |
| Gồm những gì | 12 ô địa chi và mọi quan hệ hình học giữa chúng | Can các cung, 12 cung chức năng, các sao |
| Thay đổi theo người | Không | Có, theo năm, tháng, ngày, giờ sinh |
| Vai trò | Tọa độ, thước đo, hệ quy chiếu | Nội dung riêng của từng lá số |
Địa bàn có ba vai trò:
- Là tọa độ: mọi cung chức năng và mọi sao đều phải “đậu” vào một trong 12 ô. Cùng một ô Ngọ, người này là cung Mệnh, người kia là cung Tài Bạch. Xem bài cung vị.
- Là thước đo: rất nhiều sao an bằng cách lấy một ô cố định làm mốc rồi đếm. Không có địa bàn thì không có điểm khởi để an sao.
- Là hệ quy chiếu: tam hợp, đối cung, nhị hợp, lục hại, giáp cung đều là đường hình học cố định trên 12 ô.
Chữ “địa bàn” không được dùng thống nhất
Một số nơi gọi 12 ô xung quanh là địa bàn và ô lớn ở giữa là thiên bàn. Một số nơi lại gọi ngược lại. Có trường phái còn dùng “địa bàn” cho một lá số phụ lập theo cung Thân, hoặc cho khái niệm trừu tượng về thời gian. Bài này dùng nghĩa phổ biến và dễ hiểu nhất: địa bàn là 12 ô địa chi cố định cùng các quan hệ giữa chúng. Gặp chữ này ở nơi khác, bạn chỉ cần hỏi lại tác giả đang dùng nghĩa nào.
3. Bố cục 12 ô địa bàn
3.1. Mười hai ô và thuộc tính cố định
Trên lá số hình vuông quen thuộc, 12 ô xếp thành viền ngoài, khoảng giữa để ghi thông tin chung. Mỗi ô có vị trí, phương hướng, mùa và tháng cố định:
| Ô | Vị trí trên lá số | Phương | Mùa | Tháng kiến | Hành | Âm dương |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Dần | Góc dưới bên trái | Đông | Xuân | Tháng Giêng | Mộc | Dương |
| Mão | Cạnh trái, phía dưới | Đông | Xuân | Tháng 2 | Mộc | Âm |
| Thìn | Cạnh trái, phía trên | Đông | Xuân | Tháng 3 | Thổ | Dương |
| Tỵ | Góc trên bên trái | Nam | Hạ | Tháng 4 | Hỏa | Âm |
| Ngọ | Cạnh trên, ô thứ hai | Nam | Hạ | Tháng 5 | Hỏa | Dương |
| Mùi | Cạnh trên, ô thứ ba | Nam | Hạ | Tháng 6 | Thổ | Âm |
| Thân | Góc trên bên phải | Tây | Thu | Tháng 7 | Kim | Dương |
| Dậu | Cạnh phải, phía trên | Tây | Thu | Tháng 8 | Kim | Âm |
| Tuất | Cạnh phải, phía dưới | Tây | Thu | Tháng 9 | Thổ | Dương |
| Hợi | Góc dưới bên phải | Bắc | Đông | Tháng 10 | Thủy | Âm |
| Tý | Cạnh dưới, ô thứ ba | Bắc | Đông | Tháng 11 | Thủy | Dương |
| Sửu | Cạnh dưới, ô thứ hai | Bắc | Đông | Tháng 12 | Thổ | Âm |
Đi từ Tý sang Sửu, Dần rồi vòng lên Mão, Thìn, qua hàng trên rồi xuống bên phải là chiều thuận, tức chiều kim đồng hồ. Ngược lại là chiều nghịch. Mọi khẩu quyết “thuận”, “nghịch” khi an sao đều đếm theo hai chiều này.
3.2. Những đường hình học cố định trên địa bàn
Từ 12 ô, ta có một loạt quan hệ không bao giờ đổi. Mỗi quan hệ có bài riêng:
| Quan hệ | Hình học trên địa bàn | Số bộ |
|---|---|---|
| Tam hợp | Tam giác đều, ba ô cách nhau bốn ô | 4 bộ |
| Đối cung, xung chiếu | Đối xứng qua tâm | 6 cặp |
| Nhị hợp | Đối xứng qua trục dọc | 6 cặp |
| Lục hại | Đối xứng qua trục ngang | 6 cặp |
| Giáp cung | Hai ô kề sát | 12 thế kẹp |
| Tứ chính, tứ mộ, tứ sinh | Giữa cạnh, cạnh góc, bốn góc | 3 nhóm |
Vì tất cả đều là hình học của 12 ô cố định, bạn có thể học thuộc chúng một lần và dùng cho mọi lá số.
4. Ứng dụng khi lập và luận lá số
4.1. Địa bàn là thước đo: các điểm khởi an sao cố định
Rất nhiều sao an theo cùng một kiểu: lấy một ô cố định trên địa bàn làm mốc, rồi đếm thuận hoặc nghịch theo năm, tháng, giờ sinh. Bảng dưới gom các điểm khởi quen thuộc:
| Sao hoặc cung | Ô khởi | Đếm theo | Chiều |
|---|---|---|---|
| Cung Mệnh | Dần là tháng Giêng | Tháng sinh, rồi giờ sinh | Thuận tháng, nghịch giờ |
| Cung Thân | Ô của tháng sinh | Giờ sinh | Thuận |
| Tử Vi | Dần | Cục và ngày sinh | Theo phép tính riêng |
| Tả Phụ | Thìn | Tháng sinh | Thuận |
| Hữu Bật | Tuất | Tháng sinh | Nghịch |
| Văn Xương | Tuất | Giờ sinh | Nghịch |
| Văn Khúc | Thìn | Giờ sinh | Thuận |
| Long Trì | Thìn | Chi năm sinh | Thuận |
| Phượng Các | Tuất | Chi năm sinh | Nghịch |
| Địa Kiếp | Hợi | Giờ sinh | Thuận |
| Địa Không | Hợi | Giờ sinh | Nghịch |
| Thiên Hình | Dậu | Tháng sinh | Thuận |
| Thiên Riêu | Sửu | Tháng sinh | Thuận |
| Thái Tuế | Ô mang tên chi năm sinh | Không cần đếm |
Thầy Trình Minh Đức dặn học viên khi an Tử Vi thì luôn bắt đầu ở cung Dần. Cũng chính Dần là tháng Giêng khi an Mệnh. Ô Dần vì thế là “cửa ngõ” của cả lá số.
4.2. Vì sao nhiều cặp sao đối xứng qua trục Sửu – Mùi
Nhìn bảng trên, bạn sẽ thấy ba cặp sao khởi từ Thìn và Tuất rồi đi ngược chiều nhau: Tả Phụ với Hữu Bật, Văn Khúc với Văn Xương, Long Trì với Phượng Các. Thìn và Tuất đối xứng qua trục Sửu – Mùi, nên ba cặp này luôn đối xứng qua trục ấy.
- Hệ quả 1: mỗi cặp chỉ có thể đồng cung ở Sửu hoặc Mùi.
- Hệ quả 2: mỗi cặp chỉ có thể kẹp hai bên Sửu hoặc Mùi, tạo các giáp cách như Giáp Tả giáp Hữu, Giáp Xương giáp Khúc, Giáp Long giáp Phượng.
- Lý do chọn Thìn, Tuất: Thầy Đức giải thích Văn Xương khởi từ Tuất, Văn Khúc khởi từ Thìn vì ngày Đông chí đến giờ Thìn mặt trời mới mọc, ngày Hạ chí đến giờ Tuất vẫn chưa lặn hẳn. Hai mốc ấy còn ánh sáng, mà ánh sáng là hình tượng của trí tuệ.
- Tương tự: Địa Kiếp, Địa Không cùng khởi từ Hợi, đi ngược chiều nhau, nên chỉ gặp hoặc kẹp nhau ở Tỵ, Hợi.
Mẹo nhớ: điểm khởi giải thích chỗ hội tụ
Hai sao cùng khởi một ô và đi ngược chiều thì gặp nhau ở chính ô đó và ô đối diện. Hai sao khởi từ hai ô đối nhau và đi ngược chiều thì gặp nhau ở hai ô nằm giữa. Nắm được nguyên tắc này, bạn tự suy ra được thế giáp, thế đồng cung của nhiều cặp phụ tinh mà không cần học thuộc từng trường hợp.
4.3. Đọc địa bàn trước khi đọc sao
Một trình tự luận lâu đời là xem phần địa bàn trước, rồi mới xem phần sao. Với lá số đã lập, “xem địa bàn” gồm bốn việc:
- Âm dương của ô Mệnh với âm dương của tuổi: người tuổi dương mà Mệnh ở ô dương, tuổi âm mà Mệnh ở ô âm là thuận. Ngược lại là nghịch. Xem bài âm dương thuận lý, nghịch lý.
- Ô Mệnh trong vòng sinh vượng của bản mệnh: không so thẳng hành của ô với bản mệnh, mà xem ô Mệnh là sinh địa, vượng địa hay suy, tuyệt địa của hành bản mệnh.
- Mệnh và Thân thuộc nhóm đất nào: tứ chính, tứ mộ hay tứ sinh, để nắm sắc thái nền.
- Ô Mệnh có nằm ở Thìn, Tuất không: nếu có, đó là đất Thiên La, Địa Võng, nhớ soát kỹ cát tinh khi đọc sao.
Bốn việc này không cần biết một sao nào, chỉ cần biết Mệnh, Thân đóng ở ô nào. Sau đó mới đến bước đọc cục và các sao.
4.4. Thiên La, Địa Võng: hai ô có tên riêng
Trong 12 ô, chỉ có Thìn và Tuất mang tên riêng cố định: Thìn là Thiên La (lưới trời), Tuất là Địa Võng (lưới đất). Cung chức năng nào đóng ở đây cũng mang sắc thái “vướng lưới”.
- Sao hãm ở La Võng: năng lực khó phát huy nếu thiếu cát tinh, cảm giác bị trói.
- Sao miếu ở La Võng: Vũ Khúc, Tham Lang, Cơ Lương miếu ở đây, có cát tinh thì bứt lên rất mạnh.
- Quý nhân kẹp La Võng: tuổi Bính, Đinh có Khôi Việt kẹp Tuất, tuổi Nhâm, Quý có Khôi Việt kẹp Thìn, như hai người kéo mình ra khỏi lưới. Xem cách Giáp Khôi giáp Việt.
4.5. Chiều thuận, nghịch theo âm dương nam nữ
Có những vòng sao không đi một chiều cố định cho mọi người, mà đổi chiều trên địa bàn tùy giới tính và âm dương của năm sinh. Quy tắc chung là dương nam, âm nữ đi thuận, âm nam, dương nữ đi nghịch. Xem bài dương nam, âm nam, dương nữ, âm nữ.
- Đại vận: khởi từ ô Mệnh, dương nam, âm nữ đi sang ô kế tiếp theo chiều thuận, âm nam, dương nữ đi theo chiều nghịch.
- Vòng Tràng Sinh: Tràng Sinh đặt ở ô tứ sinh theo hành của cục, rồi 11 sao còn lại đi thuận hoặc nghịch theo cùng quy tắc.
- Vòng Lộc Tồn: Bác Sĩ đứng cùng ô Lộc Tồn, các sao sau đi thuận hoặc nghịch theo âm dương nam nữ.
- Điều không đổi: dù đi chiều nào, các ô vẫn nằm nguyên chỗ. Cái đổi chỉ là thứ tự sao rơi vào ô nào.
Lá số vẽ khác nhau nhưng địa bàn là một
Có nơi vẽ lá số hình vuông, có nơi vẽ hình tròn, có phần mềm xoay hướng trình bày để ô Tý nằm ở chỗ khác. Những khác biệt này chỉ là cách vẽ. Thứ tự Tý đến Hợi theo chiều thuận, các cặp đối cung, tam hợp, nhị hợp và ba nhóm đất thì không bao giờ đổi. Khi đọc một lá số lạ, hãy tìm ô Dần trước, rồi lần theo thứ tự là định hướng được ngay.
4.6. Địa bàn trong vận hạn
Vận hạn cũng dùng địa bàn làm thước đo, theo cùng kiểu “ô khởi cố định rồi đếm”:
- Đại vận: khởi từ ô Mệnh, đi thuận hay nghịch trên địa bàn tùy âm dương nam nữ, mỗi ô mười năm.
- Tiểu vận: khởi ở một ô tứ mộ tùy tam hợp tuổi. Tuổi Thân Tý Thìn khởi Tuất, Dần Ngọ Tuất khởi Thìn, Tỵ Dậu Sửu khởi Mùi, Hợi Mão Mùi khởi Sửu, nam đi thuận, nữ đi nghịch.
- Lưu Thái Tuế: năm nào thì đóng ở ô mang tên năm đó, giống nhau với mọi người.
- Nguyệt vận: từ cung tiểu vận của năm đếm theo tháng sinh và giờ sinh để tìm hạn tháng Giêng, rồi các tháng sau lần lượt đi tiếp từng ô. Vẫn là phép đếm trên 12 ô cố định.
5. Ví dụ minh họa
5.1. Lập khung lá số tháng 3, giờ Dậu
Một người sinh tháng 3 âm lịch, giờ Dậu. Chỉ dùng địa bàn, ta đã định được Mệnh, Thân và vài sao:
- Cung Mệnh: từ Dần là tháng Giêng, đếm thuận tới tháng 3 được Thìn. Từ Thìn coi là giờ Tý, đếm nghịch tới giờ Dậu được Mùi. Mệnh ở Mùi.
- Tả Phụ, Hữu Bật: Tả Phụ từ Thìn đếm thuận ba tháng được Ngọ. Hữu Bật từ Tuất đếm nghịch ba tháng được Thân. Ngọ và Thân kẹp đúng hai bên Mùi, thành thế Giáp Tả giáp Hữu.
- Thiên Hình: từ Dậu đếm thuận tới tháng 3 được Hợi.
- Xem địa bàn: Mệnh ở Mùi là ô âm, hành Thổ, thuộc tứ mộ. Người tuổi âm thì âm dương thuận. Nếu bản mệnh là Kim thì Mùi là Quan Đới trong vòng sinh vượng của Kim, khí bản mệnh đang lên.
- Bài học: chưa an chính tinh nào, chỉ nhờ địa bàn mà ta đã thấy được một giáp cách đẹp và sắc thái nền của Mệnh.
5.2. Một người sinh giờ Ngọ
Chỉ cần biết giờ sinh là Ngọ, địa bàn đã cho ta mấy điều sau:
- Thân Mệnh đồng cung: người sinh giờ Tý hoặc giờ Ngọ có cung Thân trùng cung Mệnh, dù tháng sinh là gì. Xem bài Thân cư.
- Địa Kiếp, Địa Không: từ Hợi, Địa Kiếp đếm thuận bảy giờ tới Tỵ, Địa Không đếm nghịch bảy giờ cũng tới Tỵ. Hai sao đồng cung tại Tỵ.
- Văn Xương, Văn Khúc: Văn Xương từ Tuất đếm nghịch tới Thìn, Văn Khúc từ Thìn đếm thuận tới Tuất. Hai sao đứng đúng hai ô Thiên La, Địa Võng, chiếu thẳng vào nhau.
- Bài học: chỉ một yếu tố giờ sinh, cộng với các ô khởi cố định, đã định ra vị trí của bốn sao và quan hệ Thân Mệnh. Đó là sức mạnh của địa bàn như một cây thước.
6. Lưu ý và hiểu lầm thường gặp
- Nhầm ô địa chi với cung chức năng: ô Tý không phải cung Mệnh. Cung Mệnh là thứ được gắn vào một ô.
- Tưởng địa bàn đổi theo tuổi: 12 ô cố định tuyệt đối, chỉ cung và sao thay đổi.
- Đếm sai chiều: thuận là chiều kim đồng hồ trên lá số, từ Tý sang Sửu. Đếm ngược là sai toàn bộ sao phía sau.
- Bỏ qua thuộc tính của ô: hành, âm dương, nhóm đất của ô ảnh hưởng tới sao đóng tại đó.
- Quên ô khởi của từng sao: Tả Phụ khởi Thìn, Hữu Bật khởi Tuất, Văn Xương khởi Tuất, Văn Khúc khởi Thìn. Nhầm ô khởi giữa hai sao trong một cặp là lỗi an sao hay gặp nhất ở người mới.
- Lẫn với nghĩa thường ngày: “địa bàn” trong Tử Vi không phải vùng đất hay khu vực.
Hiểu lầm thường gặp: ô Mệnh ở góc lá số thì số vất vả?
Không phải vậy. Vị trí góc, cạnh trên lá số chỉ là cách vẽ. Bốn góc là bốn ô tứ sinh, mang sắc thái năng động, hay đi lại, chứ không mang nghĩa vất vả hay kém may. Có nhiều quý cách nằm ở bốn góc như Thất Sát triều đẩu ở Dần, Thân, Nguyệt lãng Thiên môn ở Hợi. Tốt hay xấu luôn do sao trong ô quyết định, ô chỉ cho bạn biết mình đứng ở đâu.
Mệnh và Thân của bạn đang đứng ở ô nào trên địa bàn?
Đặt đúng cung và sao lên 12 ô là bước đầu của mọi lần luận. Từ đó mới đọc được âm dương, ngũ hành, nhóm đất và các quan hệ cung. Bạn có thể lập lá số Tử Vi và xem luận giải trọn đời để thấy toàn bộ địa bàn và các lớp sao của mình được đọc cùng nhau.