
1. Địa chi là gì?
Địa chi là hệ đếm gồm 12 đơn vị Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, dùng để chia năm, tháng, giờ và phương hướng trong lịch pháp phương Đông. Trong Tử Vi, 12 địa chi là tên của 12 ô trên lá số và là căn cứ để an Mệnh cùng rất nhiều sao.
Tên gọi gồm hai chữ Hán Việt:
- Địa (地): đất.
- Chi (支): cành, nhánh.
Ghép lại là “những nhánh của đất”, đối ứng với thiên can là “thân của trời”. Mỗi địa chi được gắn với một con vật, tạo thành 12 con giáp quen thuộc. Ở Việt Nam, chi Mão ứng với con mèo, còn ở một số nước khác là con thỏ. Khác biệt này chỉ ở biểu tượng, không đổi thuộc tính của chi Mão.
Hình ảnh dễ nhớ là mặt đồng hồ có 12 nấc. Kim giờ đi một vòng là một ngày, mỗi nấc là một giờ địa chi. Năm cũng đi 12 nấc như vậy, mỗi năm một con giáp, hết vòng lại quay về Tý.
2. Vị trí và vai trò của địa chi trong lá số
Địa chi là khái niệm nền tảng, không phải một sao hay một cung chức năng. Theo cách giảng của Thầy Trình Minh Đức, thiên can là hệ đếm 10 phần tử thiên về thời gian, địa chi là hệ đếm 12 phần tử thiên về không gian. Ghép hai hệ lại thành 60 cặp, tức lục thập hoa giáp.
| Tiêu chí | Địa chi | Thiên can |
|---|---|---|
| Số phần tử | 12 | 10 |
| Thiên về | Không gian, vị trí | Thời gian, khí |
| Trên lá số | Tên 12 ô cố định của địa bàn | Can gắn vào từng ô theo năm sinh |
| Sao an theo | Vòng Thái Tuế, Mã, Đào Hoa, Hoa Cái, Hồng Loan, Cô Quả… | Lộc Tồn, Kình Đà, Khôi Việt, Tứ Hóa… |
Trong lá số, địa chi có ba vai trò:
- Đặt tên cho 12 ô của địa bàn. Mỗi cung chức năng phải đóng vào một ô mang tên một chi.
- Định vị thời gian: chi của năm, tháng, giờ sinh là dữ liệu để an Mệnh, Thân và sao.
- Tạo các quan hệ cố định giữa 12 ô: tam hợp, xung, hợp, hại.
3. Bảng 12 địa chi
3.1. Thuộc tính của từng chi
| Địa chi | Hán | Con giáp | Âm dương | Ngũ hành | Giờ | Tháng âm lịch |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tý | 子 | Chuột | Dương | Thủy | 23h – 1h | Tháng 11 |
| Sửu | 丑 | Trâu | Âm | Thổ | 1h – 3h | Tháng 12 |
| Dần | 寅 | Hổ | Dương | Mộc | 3h – 5h | Tháng Giêng |
| Mão | 卯 | Mèo | Âm | Mộc | 5h – 7h | Tháng 2 |
| Thìn | 辰 | Rồng | Dương | Thổ | 7h – 9h | Tháng 3 |
| Tỵ | 巳 | Rắn | Âm | Hỏa | 9h – 11h | Tháng 4 |
| Ngọ | 午 | Ngựa | Dương | Hỏa | 11h – 13h | Tháng 5 |
| Mùi | 未 | Dê | Âm | Thổ | 13h – 15h | Tháng 6 |
| Thân | 申 | Khỉ | Dương | Kim | 15h – 17h | Tháng 7 |
| Dậu | 酉 | Gà | Âm | Kim | 17h – 19h | Tháng 8 |
| Tuất | 戌 | Chó | Dương | Thổ | 19h – 21h | Tháng 9 |
| Hợi | 亥 | Lợn | Âm | Thủy | 21h – 23h | Tháng 10 |
Hai quy luật giúp tự kiểm tra:
- Âm dương xen kẽ: Tý dương, Sửu âm, Dần dương, cứ thế luân phiên. Chi đứng ở vị trí lẻ là dương, vị trí chẵn là âm.
- Ngũ hành theo mùa: Dần Mão là Mộc mùa xuân, Tỵ Ngọ là Hỏa mùa hạ, Thân Dậu là Kim mùa thu, Hợi Tý là Thủy mùa đông. Bốn chi Thìn, Mùi, Tuất, Sửu là Thổ, đứng ở cuối mỗi mùa.
3.2. Năm quan hệ giữa các địa chi
| Quan hệ | Các bộ | Dùng trong Tử Vi |
|---|---|---|
| Tam hợp | Thân Tý Thìn, Hợi Mão Mùi, Dần Ngọ Tuất, Tỵ Dậu Sửu | Hai cung hội chiếu trong tam phương tứ chính |
| Lục xung | Tý Ngọ, Sửu Mùi, Dần Thân, Mão Dậu, Thìn Tuất, Tỵ Hợi | Đối cung, xung chiếu |
| Lục hợp | Tý Sửu, Dần Hợi, Mão Tuất, Thìn Dậu, Tỵ Thân, Ngọ Mùi | Nhị hợp |
| Lục hại | Tý Mùi, Sửu Ngọ, Dần Tỵ, Mão Thìn, Thân Hợi, Dậu Tuất | Lục hại |
| Tứ hành xung | Tý Ngọ Mão Dậu, Thìn Tuất Sửu Mùi, Dần Thân Tỵ Hợi | Tứ chính, tứ mộ, tứ sinh |
Vì sao không có tam hợp Thổ
Bốn bộ tam hợp chỉ sinh ra bốn hành Thủy, Mộc, Hỏa, Kim, lấy theo hành của chi đứng giữa là Tý, Mão, Ngọ, Dậu. Thổ nằm rải ở bốn chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, mỗi bộ tam hợp giữ một chi Thổ làm nền. Một số trường phái gom bốn chi Thổ thành một nhóm riêng, nhưng khi luận Tử Vi theo Tam Hợp, bạn chỉ dùng bốn bộ tam hợp như bảng trên.
4. Ứng dụng: địa chi đi vào lá số qua ba cửa
Địa chi bước vào lá số qua ba cửa: chi của năm sinh, chi của tháng sinh và chi của giờ sinh. Mỗi cửa quyết định một nhóm cung và sao.
4.1. Chi năm sinh và bộ bốn sao theo tam hợp tuổi
Mười hai tuổi chia thành bốn nhóm tam hợp. Mỗi nhóm có cùng vị trí cho bốn sao Thiên Mã, Đào Hoa, Hoa Cái, Kiếp Sát và cùng ô khởi tiểu vận:
Nhìn bảng sẽ thấy Thiên Mã và Kiếp Sát luôn ở tứ sinh, Đào Hoa luôn ở tứ chính, Hoa Cái và ô khởi tiểu vận luôn ở tứ mộ. Thiên Mã của mỗi nhóm đóng ở ô đối diện với chi đầu nhóm, ví dụ nhóm Thân Tý Thìn có Mã ở Dần.
4.2. Chi năm sinh và các sao khác
- Vòng Thái Tuế: Thái Tuế đóng ngay ô mang tên chi năm sinh, các sao sau đi thuận. Xem bài vòng Thái Tuế.
- Long Trì, Phượng Các: Long Trì từ Thìn đếm thuận, Phượng Các từ Tuất đếm nghịch theo chi năm.
- Hồng Loan, Thiên Hỷ: tuổi Tý có Hồng Loan ở Mão, các tuổi sau lùi dần một ô. Thiên Hỷ luôn ở ô đối diện Hồng Loan.
- Cô Thần, Quả Tú: an theo phương của tuổi. Tuổi Dần Mão Thìn có Cô Thần ở Tỵ, Quả Tú ở Sửu. Tuổi Tỵ Ngọ Mùi có Cô Thần ở Thân, Quả Tú ở Thìn. Tuổi Thân Dậu Tuất có Cô Thần ở Hợi, Quả Tú ở Mùi. Tuổi Hợi Tý Sửu có Cô Thần ở Dần, Quả Tú ở Tuất.
- Thiên Khốc, Thiên Hư: cùng khởi từ Ngọ, một sao đi nghịch, một sao đi thuận theo chi năm. Tuổi Tý thì cả hai đồng cung tại Ngọ.
Mẹo nhớ: tam hợp cho bốn sao, phương cho Cô Quả
Thiên Mã, Đào Hoa, Hoa Cái, Kiếp Sát chia tuổi theo bốn nhóm tam hợp. Cô Thần, Quả Tú lại chia tuổi theo bốn phương Đông, Nam, Tây, Bắc, mỗi phương ba chi liền nhau. Nhớ hai cách chia này là bạn an được sáu sao chỉ bằng chi năm sinh.
4.3. Chi tháng sinh
- Tháng Giêng là Dần: tháng âm lịch nào cũng gắn với một chi cố định, khởi từ Dần. Vì vậy an cung Mệnh luôn bắt đầu từ ô Dần, đếm thuận tới tháng sinh.
- Sao theo tháng: Tả Phụ khởi Thìn, Hữu Bật khởi Tuất, Thiên Hình khởi Dậu, Thiên Riêu khởi Sửu, đều coi ô khởi là tháng Giêng rồi đếm tới tháng sinh.
4.4. Chi giờ sinh
Giờ sinh quy về 12 giờ địa chi, mỗi giờ hai tiếng. Chi giờ quyết định Mệnh, Thân và một loạt sao. Đặc biệt, chi giờ quyết định cung Thân đóng ở đâu so với Mệnh:
| Giờ sinh | Cung Thân đóng tại |
|---|---|
| Tý hoặc Ngọ | Cùng cung Mệnh |
| Sửu hoặc Mùi | Phúc Đức |
| Dần hoặc Thân | Quan Lộc |
| Mão hoặc Dậu | Thiên Di |
| Thìn hoặc Tuất | Tài Bạch |
| Tỵ hoặc Hợi | Phu Thê |
- Sao theo giờ: Văn Xương, Văn Khúc, Địa Không, Địa Kiếp, Thai Phụ, Phong Cáo.
- Giờ Tý: theo kinh nghiệm của Thầy Đức, giờ Tý là giờ bắt đầu của một ngày âm lịch. Sinh sau 11 giờ đêm là đã sang ngày hôm sau. Xem bài giờ sinh trong Tử Vi.
- Thân cư ở đâu được viết kỹ ở bài Thân cư.
4.5. Chi của cung: Mệnh đóng ở chi nào
Ngoài ba cửa thời gian, địa chi còn là “địa chỉ” của mỗi cung. Mệnh đóng ở chi nào sẽ mang theo âm dương, ngũ hành và nhóm đất của chi đó. Ví dụ Mệnh ở Hợi là ô âm, hành Thủy, thuộc tứ sinh. Người tuổi âm có Mệnh ở ô âm là âm dương thuận lý. Phần này được viết riêng ở bài cung vị.
4.6. Cùng một chi năm, năm bản mệnh khác nhau
Chi năm sinh chỉ là một nửa của tuổi. Nửa còn lại là can. Trong 60 năm, mỗi chi xuất hiện đúng năm lần, ghép với năm can khác nhau, nên cùng tuổi Tý vẫn có năm bản mệnh khác nhau:
| Năm | Nạp âm | Bản mệnh |
|---|---|---|
| Giáp Tý | Hải Trung Kim | Kim |
| Bính Tý | Giản Hạ Thủy | Thủy |
| Mậu Tý | Tích Lịch Hỏa | Hỏa |
| Canh Tý | Bích Thượng Thổ | Thổ |
| Nhâm Tý | Tang Đố Mộc | Mộc |
- Giống nhau: năm người tuổi Tý này có chung các sao theo chi năm, như Thiên Mã ở Dần, Đào Hoa ở Dậu, Thái Tuế ở Tý.
- Khác nhau: bản mệnh, Lộc Tồn, Khôi Việt, Tứ Hóa đều khác vì đi theo can. Xem bài ngũ hành nạp âm.
Con giáp không đủ để nói về một người
Nhiều người quen nói “tuổi Tý thì thế này, tuổi Ngọ thì thế kia”. Trong Tử Vi, chi năm sinh chỉ quyết định một nhóm sao. Can năm, tháng, ngày, giờ sinh còn quyết định Mệnh, chính tinh, Tứ Hóa và phần lớn lá số. Vì vậy hai người cùng con giáp có thể có lá số khác nhau hoàn toàn. Đừng vội đánh giá ai chỉ qua con giáp của họ.
5. Địa chi trong vận hạn
Năm nào cũng mang một chi, và chi ấy đi vào lá số qua các sao lưu.
- Lưu Thái Tuế: đóng ở ô mang tên chi của năm đang xét. Năm Ngọ thì Lưu Thái Tuế ở ô Ngọ với mọi người.
- Năm trùng chi tuổi: Lưu Thái Tuế về đúng ô có Thái Tuế gốc. Đây là năm mà người xưa gọi là năm tuổi, thường được xem kỹ hơn.
- Năm xung chi tuổi: Lưu Thái Tuế ở ô đối diện Thái Tuế gốc, chiếu thẳng vào. Cũng là năm nên chú ý.
- Tiểu vận: khởi ở ô tứ mộ theo tam hợp tuổi như bảng mục 4.1, nam đi thuận, nữ đi nghịch, mỗi năm một ô.
- Năm tuổi hay năm xung chỉ là dấu hiệu nên chú ý, không phải lời đoán xấu. Tốt xấu của năm vẫn do sao trong cung tiểu vận và cung lưu niên. Xem bài lưu niên.
6. Ví dụ minh họa
6.1. Một người tuổi Dậu
- Nhóm tam hợp: Dậu thuộc Tỵ Dậu Sửu, nên Thiên Mã ở Hợi, Đào Hoa ở Ngọ, Hoa Cái ở Sửu, Kiếp Sát ở Dần. Tiểu vận khởi ở Mùi.
- Phương: Dậu thuộc phương Tây (Thân Dậu Tuất), nên Cô Thần ở Hợi, Quả Tú ở Mùi.
- Hồng Loan: đếm lùi từ Mão cho tuổi Tý, tới tuổi Dậu được Ngọ. Thiên Hỷ ở Tý.
- Điều thú vị: tuổi Dậu có Đào Hoa và Hồng Loan cùng ở Ngọ, còn Thiên Mã cùng Cô Thần ở Hợi. Chỉ từ chi năm sinh, ta đã biết hai ô này mang sắc thái rõ nét. Cung chức năng nào rơi vào Ngọ, Hợi thì còn tùy tháng, giờ sinh.
6.2. Một người sinh giờ Thìn
- Thân cư Tài Bạch: giờ Thìn hoặc Tuất thì cung Thân đóng ở Tài Bạch. Người này thường đặt nặng chuyện tiền bạc, cách làm và giữ của.
- Văn Xương: từ Tuất đếm nghịch tới giờ Thìn được Ngọ. Văn Khúc: từ Thìn đếm thuận tới giờ Thìn được Thân.
- Địa Kiếp: lấy Hợi làm giờ Tý, đếm thuận tới giờ Thìn được Mão. Địa Không: từ Hợi đếm nghịch tới giờ Thìn được Mùi.
- Đọc: Địa Kiếp ở Mão và Địa Không ở Mùi cùng thuộc bộ tam hợp Hợi Mão Mùi. Cung nào đóng ở Hợi, Mão hoặc Mùi sẽ có cả hai sao này trong tam phương, cần đọc kỹ cùng chính tinh ở đó.
7. Lưu ý và hiểu lầm thường gặp
- Viết nhầm “địa chi” thành “địa chỉ”: lỗi gõ rất phổ biến khi tra cứu.
- Lẫn ô địa chi với cung chức năng: ô Tý không phải một cung chức năng, nó chỉ là chỗ để một cung chức năng đóng vào.
- Quên đổi giờ đồng hồ sang giờ địa chi: sai một giờ có thể lệch cả Mệnh, Thân.
- Lấy tháng dương lịch để an Mệnh: tháng trong Tử Vi là tháng âm lịch. Sinh tháng 2 dương lịch có thể vẫn là tháng Chạp âm lịch của năm trước, khi đó cả chi năm lẫn chi tháng đều khác. Luôn đổi ngày sinh sang âm lịch trước khi an sao.
- Dùng chi giờ Tý sai ngày: sinh sau 23 giờ phải tính sang ngày âm lịch kế tiếp.
- Đem quan hệ tuổi cưới hỏi vào lá số: tam hợp, lục xung khi xem tuổi là chuyện khác với tam hợp, xung chiếu giữa các cung trên một lá số. Xem thêm bài can chi.
Hiểu lầm thường gặp: năm tuổi là năm xui, nên tránh làm việc lớn?
Không phải vậy. Năm trùng chi tuổi chỉ là năm Lưu Thái Tuế về đúng ô Thái Tuế gốc, khiến những chuyện của cung ấy được “soi” rõ hơn. Có người năm tuổi lại thăng tiến, cưới hỏi, mua nhà thuận lợi, vì cung tiểu vận và sao lưu năm ấy đẹp. Muốn biết năm nào nên tiến, năm nào nên giữ, hãy xem cả cung vận và sao lưu chứ đừng chỉ nhìn chi của năm.
Chi năm, tháng, giờ sinh của bạn đặt những sao nào lên lá số?
Mỗi chi đưa vào lá số một nhóm sao và một vị trí cung khác nhau. Ghép đủ ba cửa năm, tháng, giờ mới ra lá số trọn vẹn. Bạn có thể lập lá số Tử Vi và xem luận giải trọn đời để thấy các sao theo địa chi của mình được đặt và đọc như thế nào.