Khoa Học Tử Vi

Bảng thông tin nhanh

Bối cảnh & người biên soạn

Cuốn này là sản phẩm rất đặc trưng của thời internet Việt đầu thập niên 2000: giai đoạn diễn đàn, website cá nhân và các “tủ sách điện tử” phi lợi nhuận nở rộ, người ta gom bài từ nhiều nguồn thành các tệp trợ giúp định dạng .chm để phát tán miễn phí.

Đặng Hoàng Hải, qua dòng “Compiled & Published by Rosea” và trang danghoanghai.999.org, xuất hiện như một người làm loạt “Education E-Books” trên nhiều lĩnh vực (không riêng Tử Vi) — tra cứu bên ngoài cho thấy cùng nhãn “All rights reserved by Rosea” này còn gắn với các tệp về lịch sử, gia phả, xem chỉ tay, thậm chí cả cẩm nang trò chơi. Nói cách khác, đây là người sưu tầm – đóng gói tài liệu, không phải một tử vi gia trước tác. Chi tiết tiểu sử, năm sinh, chuyên môn của người biên soạn hiện chưa có nguồn đáng tin để đối soát. Bài viết này chỉ khẳng định những gì in ngay trong tệp.

Về cái tên “Khoa Học Tử Vi”: cần đọc đúng tinh thần của nó. Ngay Lời nói đầu, người biên soạn đặt Tử Vi vào hàng “khoa học huyền bí” — một cách dùng chữ “khoa học” theo nghĩa phổ thông (môn bí ẩn được xem là có tính quy luật), chứ không mang tham vọng “khoa học hóa” bằng thiên văn, xác suất hay vật lý như các cuốn khảo cứu cùng nhãn (xem phần đối chiếu). Đây là điểm rất dễ gây kỳ vọng sai.

Nội dung chính

Đọc thẳng tệp cho thấy cấu trúc là một chuỗi bài rời ghép lại, chứ không phải một mạch trình bày có hệ thống. Có thể chia thành hai khối:

Khối 1 – Phần Tử Vi & nền tảng (khoảng nửa đầu).

• Tử Vi là gì: giải nghĩa tên gọi (Tử = màu tím, Vi = huyền diệu), nguồn gốc từ Trần Đoàn – Hi Di Lão Tổ đời Tống, cấu tạo lá số gồm 14 chính tinh và phụ tinh an trong 12 cung trên thiên bàn.
• Lịch sử Tử Vi: bối cảnh học thuật đời Tống và đường đi của Tử Vi vào Việt Nam.
• Nguồn gốc của Âm lịch và Tử Vi: một tiểu luận khá dài về cách người xưa quan sát thiên văn, lập Thiên Can – Địa Chi, Lục thập Hoa Giáp.
• Có nên tin vào số mệnh hay không (bàn từ góc nhìn Phật giáo, túc mệnh luận – định mệnh luận – thiên mệnh luận); Thế nào là Âm Dương Ngũ Hành; Ứng dụng âm dương trong nhân tướng học.

Khối 2 – Tản mạn “khoa học huyền bí” (khoảng nửa sau). Đây là phần khiến cuốn sách rời khỏi chủ đề Tử Vi: nhiều bài về Kinh Dịch (bói Dịch, Chu Dịch dự đoán học, “Kinh Dịch với đại dịch AIDS”, “Kinh Dịch với nền văn minh Trung Hoa”), thần số học, xem chỉ tay – vân tay – nét chữ, “Cái tên làm nên tính cách”, “Cõi âm theo quan niệm Phật giáo”, “Giác quan thứ 6”, bài hát Gloomy Sunday, “Số pha lê”, xem tướng lông mày, “Xem bói ở Phnompenh”…

Điểm cần nói thẳng: phần Tử Vi trong cuốn “Khoa Học Tử Vi” không hề dạy kỹ thuật — không có hướng dẫn lập lá số, an sao, hay luận từng cung một cách bài bản như một giáo trình nhập môn. Nó dừng ở mức giới thiệu khái quát + kể chuyện + tản mạn. Ai mở sách với kỳ vọng “học Tử Vi” sẽ hụt. Ai mở ra để “đọc cho biết Tử Vi và mấy môn huyền học là gì” thì hợp hơn.

Điểm mạnh / hạn chế

Điểm mạnh

• Miễn phí, dễ tiếp cận: đúng tinh thần e-book cộng đồng — tải về đọc ngay, không rào cản.
• Bao quát rộng, hợp người mới tò mò: gom nhiều chủ đề huyền học vào một chỗ, cho người chưa biết gì một cái nhìn “cưỡi ngựa xem hoa”.
• Văn phong phổ thông, dễ đọc: phần lớn viết cho đại chúng, ít thuật ngữ nặng. Vài tiểu luận (nguồn gốc âm lịch, chuyện số mệnh) khá mạch lạc và có ý.
• Giữ được tinh thần “biết mình, biết người”: phần dẫn nhập nhấn Tử Vi để soi chiếu bản thân, không sa vào cầu cúng.

Hạn chế

• Không phải sách học Tử Vi: thiếu hẳn phần thực hành (lập số, an sao, luận cung) — không thể dùng làm giáo trình.
• Tính “chắp vá” của một bản sưu tầm: các bài rời, không thống nhất giọng văn và mức độ tin cậy. Nhiều đoạn không ghi rõ nguồn/tác giả gốc, thậm chí có bài của người khác được đưa vào (xem mục đối chiếu).
• Tên gọi dễ gây hiểu nhầm: “Khoa Học Tử Vi” khiến người đọc tưởng là công trình khảo cứu, trong khi nội dung phần lớn là tổng hợp “khoa học huyền bí”, chữ “khoa học” hiểu theo nghĩa phổ thông.
• Nhiều lỗi văn bản: bản lưu hành đầy lỗi chính tả và lỗi số hóa (rơi/dính chữ kiểu “gải đoán”, “phươn gpháp”, “khôngcó”), và có chỗ sai dữ kiện — ví dụ ghi tác giả Tử Vi Đẩu Số Tân Biên thành “Vân-Điền Thái-Thứ Lang” (đúng là Vân Đằng Thái Thứ Lang). Khi trích để học, phải đối chiếu nguồn khác.
• Độ tin cậy học thuật thấp: dùng để mở mang, không nên dùng làm căn cứ luận đoán.

Dành cho ai & đọc ở giai đoạn nào

• Người mới, tò mò: phù hợp nhất. Đọc để nắm khái niệm Tử Vi là gì, huyền học gồm những nhánh nào, trước khi quyết định có đi sâu hay không.
• Người đang học Tử Vi nghiêm túc: giá trị thấp. Nên chuyển thẳng sang một cuốn nhập môn thực hành (dạy lập số, an sao, luận cung) rồi tới các sách khảo cứu.
• Người nghiên cứu: chỉ nên xem đây là một hiện vật của thời “e-book huyền học” đầu 2000 — thú vị về mặt hiện tượng lưu truyền, không phải nguồn lý thuyết.

Trích đoạn / điểm đặc sắc

Tuyên ngôn của cả tệp, ngay Lời nói đầu (trích) — cho thấy cách hiểu “khoa học” ở đây:

“Tử vi là một khoa học, khoa học nghiên cứu về số mệnh con người để tiên đoán về tiền vận và hậu vận của cả một đời người… Ngay từ thuở xa xưa, khi loài người còn chưa có khái niệm về khoa học, Tử vi đã ra đời, phát triển và tồn tại như một khoa học sơ khai về nhận thức.”

Và một câu tự bạch rất “người sưu tầm”, thú thật về trình độ của chính mình (trích):

“Lập một lá số Tử vi thì rất dễ (tôi học qua và có thể lập được rồi), nhưng để giải đoán nó là cả một nghệ thuật và kinh nghiệm.”

Đoạn giải nghĩa tên gọi — tiêu biểu cho phần “đọc cho biết” (trích):

“Tử Vi mang hình ảnh một loài hoa màu tím… Ngoài ra Tử là Tím, còn Vi là Huyền Diệu.”

★ Góc nhìn người trong nghề & đối chiếu độc quyền

Đây là phần các trang chia sẻ e-book gần như không có: đặt cuốn này cạnh hai cuốn cùng mang chữ “khoa học” trong kho để thấy nó khác về bản chất, chứ không chỉ khác về chất lượng.

Về nhận định “người trong nghề”: không có nguồn để viết

Cần nói thẳng cho minh bạch: tra kho bài giảng của tử vi gia Trình Minh Đức (kênh Tử Vi Và Vận Mệnh) không thấy nhận định nào về cuốn “Khoa Học Tử Vi” hay về người biên soạn Đặng Hoàng Hải. (Từ khóa “khoa học tử vi” trong kho chỉ khớp với các đoạn nói về “khóa học tử vi” — tức lớp học của thầy — hoàn toàn không liên quan đến cuốn này.) Vì không có nguồn thật, mục “đánh giá của người hành nghề” ở đây được lược bỏ thay vì suy diễn.

Đối chiếu chéo: một chữ “khoa học”, ba nghĩa khác hẳn nhau

Trong kho có tới ba cuốn cùng giương chữ “khoa học”, nhưng khi đọc thật thì đây là ba loài khác nhau:

• Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học (Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc, Sài Gòn 1973) — một khảo luận cá nhân cố truy nguyên vì sao của thiên bàn, của Cục, của các sao, neo “khoa học” vào thuyết tất định cổ điển (déterminisme) và xác suất.
• Tử Vi Hoàn Toàn Khoa Học (Đằng Sơn, Tập 1 – 2004, Tập 2 – 2011) — một bộ khảo cứu hệ thống hai tập, đọc lại toàn bộ Tử Vi bằng lý âm dương và ngôn ngữ toán – lý hiện đại, thậm chí tuyên bố “ngày tàn của khoa xác suất”.
• Khoa Học Tử Vi (Đặng Hoàng Hải) — không truy nguyên gì cả. Nó là một tuyển tập sưu tầm dùng chữ “khoa học” theo nghĩa “khoa học huyền bí” phổ thông.

Nói gọn: hai cuốn kia là trước tác của một người, đi tìm cơ chế. Cuốn này là tập hợp bài của nhiều người, để giới thiệu rộng. Chung một nhãn chữ, khác nhau tận gốc về tham vọng và phương pháp — đây chính là lý do không nên xếp chúng cùng “kệ khoa học”.

Bằng chứng đắt nhất: trong sách có… nguyên một bài ký tên Đằng Sơn

Điểm chỉ lộ ra khi đọc thật cả hai phía: một mục trong Khoa Học Tử Vi — bài luận lá số của Arnold Schwarzenegger nhân dịp ông thắng cử Thống đốc California — kết thúc bằng dòng ký “San Joe 10 tháng 10, 2003 / Đằng Sơn”. Nghĩa là cuốn sưu tầm của Đặng Hoàng Hải đã gom cả một bài viết của chính Đằng Sơn (tác giả Tử Vi Hoàn Toàn Khoa Học) vào trong, mà không tách bạch đâu là bài của người biên soạn, đâu là bài đi mượn.

Chi tiết này vừa xác nhận bản chất “tuyển tập” của cuốn sách, vừa cho thấy cách trình bày lỏng về xuất xứ: người đọc rất dễ tưởng mọi phần đều là của một tác giả. Đối lập với nó, hai cuốn khảo cứu kia đều ghi rõ nguồn ảnh hưởng — Đằng Sơn còn thành thật kể mình chịu ơn Tử Vi dưới mắt khoa học của Vu Thiên và Kinh Dịch và Tử Vi đẩu số của Tạ Phồn Trị. Sự khác biệt về ý thức trích dẫn ấy chính là ranh giới giữa một công trình và một bản sưu tầm.

(Nguồn phần này: đọc trực tiếp bản .md của Khoa Học Tử Vi — Đặng Hoàng Hải, đối chiếu với hai bản .md Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học và Tử Vi Hoàn Toàn Khoa Học trong kho; phần “người trong nghề” được lược vì tra kho transcript kênh Tử Vi Và Vận Mệnh không có dữ liệu về cuốn/người biên soạn này.)

Các bản lưu hành & tình trạng văn bản (khảo dị)

Là e-book cộng đồng nên “văn bản học” của nó rất riêng — và đáng lưu ý:

• Không có bản in / NXB chính thức: cuốn tồn tại chủ yếu dưới dạng tệp .chm và các bản PDF chuyển đổi từ đó, lưu hành trên các kho ebook huyền học và diễn đàn.
• Không rõ năm phát hành: không ghi năm xuất bản. Chỉ suy ra khoảng 2003–2004 từ dấu vết nội tại (bài Arnold đề 10/2003; đoạn khác nhắc “năm nay 2002”). Cần đối soát nếu muốn trích dẫn mốc chính xác.
• Nhiều lỗi số hóa & lỗi gõ: rơi dấu, dính chữ, sai chính tả xuất hiện dày. Có cả sai dữ kiện (tên tác giả Tân Biên). Không nên coi câu chữ trong bản này là chuẩn.
• Xuất xứ từng bài mờ: phần lớn mục không dẫn nguồn gốc. Có bài rõ ràng của tác giả khác (Đằng Sơn). Khi dùng lại, phải truy nguồn gốc thật của từng bài.
• Khuyến nghị: dùng như tài liệu đọc nhanh. Mọi điều muốn học hoặc trích để luận đoán nên kiểm với sách có tác giả và xuất xứ rõ ràng.

So sánh ngắn với vài cuốn cùng chủ đề

• So với Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học (Vu Thiên Nguyễn Đắc Lộc): cùng chữ “khoa học” nhưng ngược hẳn — cuốn của Vu Thiên là khảo luận cá nhân đi tìm cơ chế của lá số, còn Khoa Học Tử Vi là tuyển tập giới thiệu không truy nguyên.
• So với Tử Vi Hoàn Toàn Khoa Học (Đằng Sơn): Đằng Sơn hệ thống hóa toàn bộ Tử Vi bằng lý âm dương thành bộ hai tập. Cuốn này chỉ gom bài (và trớ trêu thay, có mượn cả một bài của chính Đằng Sơn).
• So với một cuốn nhập môn thực hành như Tử Vi Đẩu Số Tân Biên (Vân Đằng Thái Thứ Lang): Tân Biên dạy lập số – an sao – luận cung từng bước. Khoa Học Tử Vi thì không dạy kỹ thuật, chỉ giới thiệu khái quát. Muốn học thật, nên bắt đầu từ nhóm sách nhập môn, không phải cuốn này.

(Site này theo Tử Vi truyền thống phái Tam Hợp / Nam phái; các cuốn nêu trên tiện đối chiếu về cách tiếp cận.)