1. Tử Vi Đẩu Số (Lý Học) là sách gì?
Tử Vi Đẩu Số (Lý Học) là cuốn sách của kiến trúc sư Nguyễn Mạnh Bảo, ấn hành tại Sài Gòn năm 1951, trình bày Tử Vi như một môn “lý học” trên nền Dịch lý và “toán pháp hóa” bằng hệ thống đồ biểu, hợp với người muốn hiểu vì sao hơn là chỉ tra nhanh ý nghĩa sao. Trang đầu sách ghi rõ phụ đề: “Lấy Số Tử Vi bằng Đồ Biểu Toán Pháp”.
Đây không phải sổ tay luận đoán 12 cung theo lối phổ thông. Sách thiên về nguyên lý và kỹ thuật lập lá số Tử Vi: vì sao lập Cục như vậy, vì sao các sao được an như vậy.
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Tác giả | Nguyễn Mạnh Bảo (bìa ghi rõ: Kiến Trúc Sư) |
| Năm, nơi biên soạn | Soạn năm Canh Dần (1950), ấn hành tại Sài Gòn 1951 (bìa ghi “1951, Soạn giả giữ bản quyền, Số 129 Đường Gia Long, Saigon”) |
| Nhà xuất bản | Bản gốc do soạn giả tự giữ bản quyền, tự ấn hành. Nhà xuất bản tái bản hiện nay chưa xác minh được |
| Độ dày | Chưa có số trang thống nhất giữa các bản. Gồm phần chữ và một tập lớn đồ biểu ở Phần II |
| Trình độ | Trung cấp đến nâng cao (nặng nguyên lý, không phải sách nhập môn dễ đọc) |
| Trường phái | Tử Vi truyền thống, nền Tam Hợp, Nam phái, khung Dịch lý |
| Chủ đề trọng tâm | Cơ sở lý thuyết (Dịch lý, ngũ hành, âm dương), toán pháp hóa bằng đồ biểu, lập thành lá số và an sao |
2. Tác giả Nguyễn Mạnh Bảo và hoàn cảnh ra đời
Nguyễn Mạnh Bảo ghi ngay trên bìa nghề nghiệp của mình: kiến trúc sư. Chi tiết này là chìa khóa để hiểu cả cuốn sách. Ông tiếp cận Tử Vi bằng tư duy người làm kỹ thuật, muốn quy môn học cổ về những đồ biểu và công thức có thể tính được. Sách ra đời ở Sài Gòn đầu thập niên 1950, chỉ vài năm trước Tử Vi Đẩu Số Tân Biên của Vân Đằng Thái Thứ Lang (1956).
Sách mở đầu bằng nhiều lời đề tựa của giới trí thức đương thời:
- Ciavaldini Louis, ghi chức danh “Bác-vật Công Chánh”.
- Trần Văn Chí, kỹ sư canh nông, nguyên Tổng trưởng Canh nông.
- Shen Tsu Hsun, Lãnh sự Trung Hoa tại Sài Gòn, đề tựa ngày 4 tháng 6 năm 1951.
Việc một cuốn sách Tử Vi được các nhân vật khoa bảng đứng tên đề tựa cho thấy tham vọng “chính danh hóa” môn học của tác giả.
Ngay phần biện luận đầu sách, ông đối diện thẳng định kiến “thế kỷ XX, thời đại nguyên tử mà lại nói đến Tử-vi Đẩu số phải chăng là lạc hậu?”, rồi lập luận rằng “huyền bí” chỉ là cái chưa được giải thích rõ (xem trích đoạn ở mục 5). Từ đó ông xem Tử Vi là “môn nhập học của nền lý học”, bước đầu của một chương trình lớn hơn gồm các công trình san định Dịch Kinh, Mai Hoa Dịch Số, Bốc Phệ Chính Tông, Kỳ Môn Độn Giáp.
Lưu ý về thông tin tác giả
Trong sách, tác giả dẫn khá đậm các tên tuổi Thông Thiên Học như bà Blavatsky, ông Leadbeater, cùng thuyết luân hồi (có nhắc quyển luân hồi của ông Bạch Liên). Có tư liệu của Hội Thông Thiên Học Việt Nam nhắc tới một kiến trúc sư tên Nguyễn Mạnh Bảo gắn với hội này đầu thập niên 1950. Hai dữ kiện trùng khớp, nhưng nhân thân cụ thể (năm sinh, năm mất) hiện chưa xác minh được. Những gì chắc chắn là tên, nghề nghiệp, năm và nơi ấn hành in ngay trong sách.
3. Nội dung chính của Tử Vi Đẩu Số (Lý Học)
Sách chia hai phần, khác hẳn cấu trúc “lập thành, luận cung, vận hạn” quen thuộc.
3.1. Phần I: biện luận và nền tảng
Sau các chương biện luận (Tử Vi là môn lý học, lịch sử Tử Vi Đẩu Số), tác giả đi vào nền tảng: thập nhị địa chi, phép ngũ hành nạp âm lục giáp (kèm mẹo “đánh tay” nạp âm), lý bốn mùa và sinh khắc chế hóa của ngũ hành.
Điểm đặc sắc là phần cách tính Cục. Tác giả dùng tiên thiên, hậu thiên bát quái và Lạc thư để giải thích vì sao có Thủy nhị cục, Hỏa lục cục…, chứ không chỉ cho bảng tra. Ví dụ, Thủy ở chính Bắc, trong tiên thiên là quẻ Khôn, Khôn là số 2 theo Lạc thư, nên gọi là Thủy nhị cục.
3.2. Phần I: an sao và các phép lưu
Tiếp theo là an sao: 14 chính tinh chia hai nhóm, nhóm Tử Vi đi nghịch, nhóm Thiên Phủ và 7 sao đi thuận (gần với khái niệm thuận an, nghịch an). Rồi đến Tả Phụ, Hữu Bật, Thiên Khôi, Thiên Việt, vòng Thái Tuế, Thiên Không, Thiên Riêu, Tuần, Triệt.
Sau đó là lưu đại hạn, lưu nguyệt, lưu nhật, cách định 12 cung cường nhược (với đàn ông, Phúc Đức, Tài Bạch, Quan Lộc, Thiên Di, Điền Trạch là cường cung), và phần định trạng thái miếu vượng đắc hãm của sao.
3.3. Phần II: tập đồ biểu
Phần này gần như toàn bộ là đồ biểu (diagrammes) của từng sao, hiện thân của ý tưởng “toán pháp hóa” mà tác giả theo đuổi. Đây là điểm khiến cuốn sách khác biệt nhất so với mọi sách Tử Vi tiếng Việt cùng thời.
3.4. Cách tiếp cận xuyên suốt
Tác giả quy Tử Vi về Dịch lý, âm dương, ngũ hành và số học. Ông diễn giải sự quân bình của 14 chính tinh bằng các cặp cộng trừ về 0, gắn các con số với cấu trúc “hồn, xác” của vũ trụ, và liên tục đối chiếu với khoa học Tây phương: “vũ trụ tuyến”, nguyên tử, quang tuyến, so hình nguyên tử với hình vẽ của Leadbeater. Dù vậy, phần luận sao và định miếu vượng vẫn theo phái Tam Hợp truyền thống quen thuộc với người học Việt Nam.
4. Điểm mạnh và hạn chế
4.1. Điểm mạnh
- Cách tiếp cận độc đáo. Rất hiếm sách Tử Vi tiếng Việt dám toán pháp hóa và hệ thống hóa môn học bằng đồ biểu như cuốn này, một góc nhìn “kỹ sư” riêng biệt.
- Nặng phần “vì sao”. Giải thích cơ chế lập Cục, nạp âm, an sao trên nền Dịch lý, thay vì chỉ đưa bảng tra.
- Tinh thần duy lý mạnh. Chủ động chống mê tín, đặt Tử Vi cạnh khoa học và triết học Đông Tây.
- Giá trị lịch sử. Một trong những nỗ lực sớm nhất đưa Tử Vi vào khung “khoa học, lý học” bằng tiếng Việt.
4.2. Hạn chế
- Không phải sách nhập môn dễ đọc. Người mới có thể choáng vì lượng biện luận Dịch lý, số học và trích dẫn khoa học Tây phương ngay từ đầu.
- Nhẹ phần luận đoán. Sách mạnh ở nền tảng và lập số, không đi sâu luận từng cung như một cẩm nang thực hành. Phần cách cục, phú đoán chi tiết được tác giả để cho cuốn bổ sung (xem mục 6.2).
- Đồ biểu khó số hóa. Phần II là hình vẽ, các bản PDF, đánh máy trôi nổi dễ làm rơi rụng hoặc méo mó phần này.
- Văn phong 1951. Cách hành văn cũ, và như mọi trước tác thế hệ này, có chỗ về từ ngữ Hán Nôm cần tiếp nhận có đối chiếu.
Hiểu lầm thường gặp: “toán pháp hóa” là Tử Vi đã thành phép tính chính xác?
Đồ biểu của Nguyễn Mạnh Bảo là cách trình bày trực quan vị trí và ảnh hưởng của sao, không phải một công thức đã được kiểm chứng. Khi luận sao, chính sách vẫn dùng chuẩn miếu vượng đắc hãm cổ điển. Bạn nên đọc đồ biểu như một ngôn ngữ giúp hiểu cấu trúc lá số.
5. Trích đoạn tiêu biểu
Tinh thần “kiến trúc sư tính vận mệnh” thể hiện ngay ở lời đề tựa của một người trong giới kỹ thuật:
“Ông Nguyễn Mạnh Bảo đã Toán pháp hoá một khoa cổ học Đông phương, với những đồ biểu (diagrammes) của ông, ông tính vận-mạng hoạ-phước con người còn mau lẹ hơn tôi tính một cái đà bê-tông cột sắt bằng bàn toán tối tân (règle à calcul).”
Ciavaldini Louis, Bác-vật Công Chánh
Chính tác giả tự bạch:
“Các nhà bác học kỹ sư dùng đồ biểu toán pháp cao đẳng (Mathématiques supérieures) để tính cầu cống, lâu đài, máy móc. Tôi dùng đồ biểu để cân hoạ phúc con người.”
Lập luận về chữ “huyền bí” ở phần biện luận:
“Phàm ở đời cái gì chưa rõ thì ta cho là huyền bí, còn cái huyền bí là cái còn trong trạng thái u u minh minh… Hoá cho nên tôi nêu lên cái học thuyết ‘Lý-Hoá’ cũ rích của người xưa lấy khoa học phổ thông… mà lập thành bản gốc hầu thuyết minh những lý lẽ cổ xưa còn trong vòng mờ tối.”
Nhưng khi dạy nền tảng luận sao, sách giữ đúng chuẩn cổ điển:
“Miếu: … nơi mà các sao được sáng tỏ hết sức, có thể huy động được toàn năng lực của nó. Vượng: là thịnh mạnh như thủy tinh lại ở vào cung thủy… Lạc hãm: là cung khắc sao và trái lý, như Nhật cư Tý (hỏa bị thủy khắc và mặt trời ở vào giữa đêm).”
Câu cuối nói về Thái Dương ở Tý, ví dụ kinh điển của hãm địa. Bốn trích đoạn cho thấy chân dung cuốn sách: khung tư duy khoa học, toán pháp ở phần biện luận, nhưng cốt lõi kỹ thuật vẫn là Tử Vi truyền thống ở phần an sao và định miếu hãm.
6. Góc nhìn của Thầy Trình Minh Đức và đối chiếu với sách khác
6.1. Thầy Đức nói gì về tác giả
Thầy Trình Minh Đức chưa nhận xét riêng cuốn Tử Vi Đẩu Số (Lý Học). Những gì Thầy nói là về tác giả Nguyễn Mạnh Bảo và về cuốn Tử Vi Bổ Túc cùng tác giả, nên phần dưới đây quy chiếu đúng như vậy.
- Trong bài giảng giới thiệu các sách hay cần đọc khi học Tử Vi Đẩu Số, Thầy xếp Tử Vi Bổ Túc là quyển thứ hai trong 10 cuốn nên đọc, khen “một quyển mà không nên bỏ qua, rất hay”, và cho biết mình “rất thích, thường đọc đi đọc lại”. Thầy đánh giá cao đúng tham vọng cốt lõi của tác giả: “sự sưu tầm của tác giả rất tỉ mỉ… rất đúng ý tôi muốn khoa học hóa, đem môn lý học này phổ biến”, gọi đó là “một tài liệu khả tín”. Thầy cũng tiếc rằng người kế tục đã không tiếp tục hệ thống hóa theo tâm nguyện của tác giả. Tinh thần khoa học hóa ấy chính là linh hồn của cuốn Lý Học.
- Ở buổi Mạn Đàm Tử Vi số 126, Thầy xếp Nguyễn Mạnh Bảo cùng nhóm học giả tiền bối (Vũ Tài Lục, Việt Viêm Tử, Vân Đằng Thái Thứ Lang) là những người “có nhiều chỗ sai” về chữ Hán Nôm. Không phải vì kém, mà vì “họ là học giả chứ không phải nhà ngôn ngữ học, nhà triết học hay chuyên gia Hán Nôm”, “sai là chuyện bình thường, nhưng ít ra họ còn có cống hiến”.
6.2. Lý Học (1951) và Tử Vi Bổ Túc (1958): cuốn nền và cuốn bổ khuyết
Đọc lời tựa của cả hai cuốn sẽ thấy quan hệ rất rõ:
- Tử Vi Đẩu Số (Lý Học), 1951, là cuốn nền. Dựng lý thuyết và kỹ thuật lập số trên khung Dịch lý và đồ biểu. Trọng tâm là vì sao (nạp âm, lập Cục, an sao, miếu hãm) và 14 chính tinh.
- Tử Vi Bổ Túc, Sài Gòn xuân Mậu Tuất 1958, là cuốn bổ khuyết. Tác giả viết đây là quyển “để bổ túc giúp các bạn thêm nhiều tài liệu để có thể đoán Số một cách chắc chắn”. 600 cách đã in trước đó “phần nhiều nói về những cách của Chính và Trung tinh”, còn Bổ Túc gồm “hơn 400 cách phần nhiều nói về Bàng tinh”, do Ma Y lão tổ trước tác và cụ Lê Quý Đôn diễn ra quốc âm.
Bổ Túc vừa là kho cách luận đoán, vừa là một áng văn với những câu phú đối nhau từng chữ, như câu tác giả tâm đắc:
Phì mãn Kim ô tuy Gia sát, nhi Chí phú / Thanh kỳ Ngọc thỏ tuy Lạc Hãm, nhi Bất bần.
Nghĩa là: Thái Dương đầy đặn tuy gặp sát tinh vẫn rất giàu, Thái Âm thanh kỳ tuy lạc hãm cũng không nghèo.
Cùng một tác giả, Lý Học thiên về nguyên lý, lập số, chính tinh, còn Bổ Túc thiên về kho cách bàng tinh và phú Nôm để tra khi luận đoán. Vì thế Thầy Đức khen Bổ Túc ở khía cạnh thơ phú và dùng nó làm nguồn tra câu phú (Thầy từng dẫn phú trong Bổ Túc để bàn về cặp Vũ Khúc, Thái Âm). Muốn hiểu bộ khung, đọc Lý Học. Muốn có kho phú bàng tinh để luận đoán và thưởng thức văn chương, đọc Bổ Túc. Hai cuốn bổ sung nhau, không thay thế nhau.
6.3. Mạnh “vì sao”, kén người đọc
Về cách dạy, Lý Học là mẫu ngược với các cẩm nang “tra là ra”. Nó giải thích cơ chế (lập Cục qua Lạc thư, quân bình âm dương của chính tinh) và dùng đồ biểu làm ngôn ngữ trình bày. Đọc xong bạn hiểu gốc. Đổi lại, sách đòi nền Dịch lý và sự kiên nhẫn, không thân thiện với người chỉ muốn nhanh chóng lập được một lá số và tra ý nghĩa sao.
7. Các bản in và lưu ý khi đọc
- Bản gốc: Sài Gòn, ấn hành 1951 (soạn năm Canh Dần 1950), tác giả tự giữ bản quyền tại số 129 đường Gia Long. Trong lời tựa Tử Vi Bổ Túc (1958), tác giả cho biết đã “cho in lần thứ hai quyển Tử vi Đẩu số đầu”, tức sách có ít nhất hai lần in khi tác giả còn sống.
- Bản đang lưu hành: chủ yếu là bản chụp, đánh máy lại trôi nổi trên mạng. Rủi ro lớn nhất là Phần II toàn đồ biểu, dễ bị lược bỏ hoặc méo mó khi số hóa.
- Lỗi số hóa: ngay trong bản đánh máy, tên tác giả bị gõ sai nhiều kiểu (“Nguyễn Mạnh Báo”, “Nguyên Mạnh Báo”, “Nguyễn Mạnh bác”), cùng nhiều lỗi chính tả và thuật ngữ tiếng Pháp bị đánh sai (“ràgle à calcul” thay cho “règle à calcul”).
- Đừng nhầm tác giả: cuốn này không liên quan tới Tử Vi Hàm Số của Nguyễn Phát Lộc. Hai tác giả khác nhau, dù khi nhắc miệng đôi khi bị lẫn.
Lời khuyên khi tìm bản đọc
Nếu được, bạn nên tìm bản chụp nguyên bản để giữ đủ các đồ biểu ở Phần II, rồi dùng bản đánh máy cho phần chữ. Khi trích một bảng nạp âm hay định nghĩa miếu hãm, hãy soát câu chữ với ít nhất hai bản.
8. So sánh với sách cùng dòng
- So với Tử Vi Đẩu Số Tân Biên (1956): cùng thời, cùng tinh thần duy lý, cùng nền Tam Hợp. Tân Biên là cẩm nang thực hành (lập thành, luận 12 cung, vận hạn), còn Lý Học nghiêng hẳn về nền tảng lý thuyết và toán pháp. Người mới nên đọc Tân Biên trước.
- So với Số Tử Vi Dưới Mắt Khoa Học: hai cuốn chung tham vọng khoa học hóa Tử Vi, nhưng Nguyễn Mạnh Bảo đẩy xa hơn về phía Dịch lý và đồ biểu toán pháp.
- So với Tử Vi Bổ Túc (cùng tác giả): Lý Học là cuốn nền lý thuyết, Bổ Túc là kho phú, cách bàng tinh bổ khuyết cho nó.
Các cuốn trên đều thuộc dòng Tam Hợp truyền thống, cùng nền với cách luận trên Tử Vi Sơn Khiêm, nên rất tiện đối chiếu.
9. Ai nên đọc Tử Vi Đẩu Số (Lý Học) và đọc thế nào?
- Người mới bắt đầu: không nên chọn làm sách vỡ lòng. Bạn hãy nắm cách an sao Tử Vi, ý nghĩa sao và cung từ một cẩm nang thực hành trước, rồi mới quay lại đây để hiểu tại sao.
- Người đã có nền: đây là cuốn để đào sâu nguyên lý, hiểu vì sao lập Cục theo Lạc thư, vì sao 14 chính tinh xếp như vậy, và làm quen với cách tư duy đồ biểu.
- Người nghiên cứu, thích Dịch lý: rất đáng đọc như một mốc tư tưởng, nỗ lực khoa học hóa Tử Vi bằng toán pháp, đồng thời là cửa ngõ sang các công trình Dịch học mà tác giả theo đuổi.
Đọc phần lập thành theo cách nào?
Bạn hãy cầm lá số của chính mình, đọc tới đâu tự tính lại tới đó: nạp âm của tuổi, Cục, vị trí Tử Vi, Thiên Phủ. Khi tới phần lưu đại hạn, bạn có thể xem đại vận 10 năm của mình để đối chiếu cách tác giả tính với kết quả thực tế.
Hiểu nguyên lý rồi, lá số của bạn nói gì?
Đồ biểu và Lạc thư giúp bạn hiểu vì sao lá số được dựng như vậy. Để thấy các sao ấy vận hành ra sao trong đời mình, bạn có thể xem luận giải Tử Vi trọn đời trên chính lá số của bạn.